مطالعه تطبیقی فرم و تزیینات صراحی های شیشه ای ایران در عصر تیموری و صفوی

شیشه گری در ایران سابقه ای بسیار طولانی داشته و عصر تیموری و صفوی یکی از دوره های مهم در حوزه شیشه گری است که آثار بسیاری از آن بر جای مانده است. صراحی های شیشه ای یکی از فرم های پرتکرار و مشترک در هنر شیشه‎گری دو عصر مذکور است. لذا هدف پژوهش حاضر بررسی فرم و تزیینات صراحی های شیشه ای در دوره تیموری و صفوی بوده تا به این پرسش اساسی که فرم و تزیینات صراحی های شیشه عصر تیموری و صفوی از چه وجوه تفاوت و تشابهی برخوردارند؟ پاسخ دهد. روش تحقیق حاضر توصیفی-تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانه ای و اینترنتی است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که صراحی به عنوان فرم مشترک در هر دو عصر، در دوره تیموری در قالب یک فرم و در دوره صفوی در قالب دو فرم ساخته شده است. بدنه های صراحی های عصر تیموری در سه فرم شلجمی کروی، شلجمی بیضوی و اشکی و بدنه های صراحی های عصر صفوی در سه شکل شلجمی، شلجمی کروی و گوشتکوبی مشاهده شده است. گردن صراحی های هر دو سرزمین به صورت استوانه ای و عمودی بر روی بدنه قرار گرفته و علاوه بر آن، در صراحی های عصر صفوی گردن خمیده تحت عنوان گردن قو نیز وجود دارد. پایه صراحی های عصر تیموری به دو صورت کوتاه و مسطح و پایه صراحی های عصر صفوی به صورت کوتاه، مسطح و بلند مشاهده گردید. تزیینات بدنه صراحی های هر دو دوره به صورت قالبی اجرا شده که در نقوش متفاوت از یکدیگر هستند. گردن صراحی های عصر تیموری با خمیر شیشه و به صورت نوار افزوده و گردن صراحی-های عصر صفوی در حالت مارپیچ مزین شده اند.

کلیدواژه ها:

هنر شیشه ، شیشه گری تیموری ، شیشه گری صفوی ، صراحی شیشه ای ، نقوش و تزیینات.