نقدی بر اقتباسات عرفات العاشقین از جواهرالعجایب

جواهرالعجایب (تالیف ۹۶۲-۹۶۳ ق.) نخستین تذکره زنان شاعر است که فخری هروی تراجم ۳۱ زن سراینده را در آن ثبت کرده و اغلب تذکره­نویسانی که به معرفی زنان شاعر پرداخته­اند، از مطالب جواهرالعجایب بسیار اقتباس کرده­اند. یکی از این تذکره­ها عرفات­العاشقین (تالیف ۱۰۲۲-۱۰۲۴ ق.) اوحدی بلیانی است. اوحدی، تراجم ۱۸ زن شاعر را از جواهرالعجایب برگرفته و در ۱۴ مورد از ماخذ خود نام برده؛ اما در این نقل و اقتباس مرتکب مسامحه و اشتباه شده است به­طوری­که اوحدی، گاه در ثبت عنوان تراجم برخی شاعران دچار لغزش شده؛ گاه در ذکر اطلاعات بعضی سرایندگان به خطا رفته و گاهی نیز در انتساب ابیات برخی شاعران دچار تردید و اشتباه شده است. علاوه بر اوحدی، مصححان عرفات­العاشقین نیز گاه ضبط­های غلط را با استفاده از منابع متاخر یا تصحیح قیاسی با ضبط­های صحیح نسخه اساس جایگزین کرده­اند. در چهار بخش اصلی این مقاله، مهمترین تصرفات و خطاهای اوحدی در اقتباس از مطالب جواهرالعجایب با تطبیق متن مبدا و مقصد بررسی، و در پایان نیز به تعدادی از گزینش­های اشتباه مصححان عرفات­العاشقین اشاره شده است.

کلیدواژه ها:

Tazkirah of A'rafat ul-A'sheghin ، Tazkirah of Javaher ul-A'jayeb ، Tazkirah of Iranian women poets ، Criticism of the adaptation of Tazkirahs of the ۱۰th and ۱۱th centuries. ، تذکره عرفات العاشقین ، تذکره جواهرالعجایب ، تذکره زنان شاعر ایرانی ، نقد اقتباس تذکره های قرن دهم و یازدهم