تحلیل فراترکیب چالش ها و راهکارهای ارتقاء درس کار و فناوری در نظام آموزش و پرورش ایران

هدف: درس «کار و فناوری» با هدف پرورش مهارت های عملی، تفکر کارآفرینانه و آشنایی دانش آموزان با دنیای کار در نظام آموزش متوسطه اول ایران گنجانده شده است. با این حال، اجرای این درس با چالش های متعددی روبرو است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی، طبقه بندی و ترکیب نظام مند یافته های پژوهش های پیشین، به تحلیل عمیق چالش ها و راهکارهای موثر برای ارتقاء کیفیت این درس می پردازد.روش شناسی: این پژوهش از نوع کیفی و با رویکرد فراترکیب (Meta-synthesis) انجام شده است. برای این منظور، با جستجوی نظام مند در پایگاه های اطلاعات علمی معتبر داخلی نظیر SID، Magiran، و Civilica، مقالات، پایان نامه ها و طرح های پژوهشی مرتبط که بین سال های ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۳ منتشر شده بودند، شناسایی شدند. پس از غربالگری اولیه بر اساس عنوان و چکیده، و ارزیابی کیفیت متون با استفاده از ابزار CASP، تعداد ۲۵ پژوهش کیفی و ترکیبی به عنوان نمونه نهایی انتخاب شدند. داده ها با روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی مورد تحلیل قرار گرفتند و مفاهیم و مضامین اصلی استخراج گردید.یافته ها: تحلیل داده ها منجر به شناسایی دو مضمون فراگیر اصلی شد: ۱) چالش های چندوجهی اجرای درس کار و فناوری و ۲) راهکارهای راهبردی برای ارتقاء. مضمون اول شامل پنج مضمون سازمان دهنده بود: چالش های زیرساختی و تجهیزاتی (کمبود کارگاه و مواد اولیه)، چالش های محتوایی و برنامه ریزی درسی (عدم تناسب محتوا با نیاز بازار کار)، چالش های نیروی انسانی (عدم تخصص معلمان)، چالش های نگرشی و فرهنگی (نگاه تئوری زده به درس)، و چالش های ارزشیابی (فقدان معیارهای سنجش مهارت). مضمون دوم نیز شامل چهار مضمون سازمان دهنده بود: بهبود زیرساخت ها و منابع، بازنگری و بومی سازی محتوا، توانمندسازی معلمان، و اصلاح نظام ارزشیابی.نتیجه گیری: نتایج این فراترکیب نشان می دهد که موفقیت درس کار و فناوری در گرو یک رویکرد یکپارچه و سیستمی است. صرفا تمرکز بر یک جنبه (مانند تجهیز کارگاه ها) بدون توجه به تخصص معلمان یا اصلاح محتوای درسی، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. پیشنهاد می شود سیاست گذاران آموزشی با ایجاد یک نقشه راه جامع، ضمن تامین بودجه و زیرساخت های لازم، بر توانمندسازی تخصصی معلمان، ایجاد ارتباط موثر بین مدرسه و صنعت، و طراحی یک نظام ارزشیابی مبتنی بر شایستگی و مهارت تمرکز نمایند تا اهداف غایی این درس محقق گردد.

کلیدواژه ها:

کار و فناوری ، فراترکیب ، چالش های آموزشی ، برنامه درسی ، مهارت آموزی ، آموزش متوسطه.