ساخت و کاربری ابزارهای استخوانی در جوامع نوسنگی: مطالعه ای بر ابزارهای استخوانی محوطه تپه پشت فرودگاه ملایر

محوطه تپه پشت فرودگاه در دشت ملایر، در زمره محوطه های شاخص جوامع نیمه کوچ رو با اقتصاد معیشتی دامداری، از اواخر نوسنگی جدید در زاگرس مرکزی به شمار می رود. در این دوران با تثبیت شیوه های کشاورزی و دامداری، منجر به گسترش و تنوع در ساخت ابزارهایی از مواد خام سنگ و به ویژه بقایای جانوران (استخوان) شده است. بقای استخوان های جانوری به دلیل دارا بودن ویژگی هایی همچون: انعطاف پذیری، قابلیت پرداخت، مقاومت نسبی و دسترسی آسان، نقش مهمی در زندگی و معیشت جوامع نوسنگی داشته است. در این پژوهش، تعداد محدودی از ابزارهای استخوانی که با ابعاد و ویژگی های ظاهری و عملکردی مختلف به دست آمده از محوطه تپه پشت فرودگاه به روش توصیفی-تحلیلی و مقایسه ای با سایر محوطه های شاخص زاگرس مرکزی مورد بررسی قرار خواهند گرفت. پرسش نخست در این باب آن است که، ابزارهای استخوانی به دست آمده از محوطه پشت فرودگاه ملایر دارای چه ویژگی ها و خصوصیات ریخت شناسی و عملکردی هستند؟ دوم، با توجه به ساختار ابزارها، چه نقشی در زندگی روزمره جوامع کوچ رو و به چه منظور مورداستفاده بوده اند؟ و پرسش آخر، بین ابزارهای این محوطه و سایر محوطه های هم عصر و هم افق خود، قرابت ساختاری و کارکردی وجود دارد؟ این پژوهش به دنبال اهدافی چون: تحلیل ویژگی های ریخت شناسی، فناوری هوشمندانه مردمان و کارکرد احتمالی آن ها و با کمک گرفتن از مطالعات باستان شناسی تجربی بوده است. یافته ها نشان می دهد که ابزارها عمدتا دارای بدنه مخروطی، نوک تیز و سطح صیقل یافته اند و آثار سایش که نشانگر استفاده مکرر بوده، قابل مشاهده است. نتایج این پژوهش بر اثبات نوعی تخصص گرایی در ساخت ابزارهاست؛ آگاهی درست از خواص موادخام استخوانی و شکل گیری نظام فناورانه همراه با ساختار اجتماعی پویا در دوران نوسنگی، به ویژه در جامعه نیمه کوچ رو دامدار تپه پشت فرودگاه دلالت دارد؛ چراکه با تحلیل ابزارها و بازسازی جنبه های معیشتی می توان تاحدی ساختار اجتماعی جوامع پیش ازتاریخ را بررسی و درک بهتری در نحوه ساخت، استفاده و کاربرد از نوع ابزارهای استخوانی، به ویژه درفش و سوزن ها در جوامع نوسنگی کوچ رو ارائه کرد.

کلیدواژه ها:

نوسنگی ، تپه پشت فرودگاه ، ابزارهای استخوانی ، درفش ، تحلیل ریخت شناسی