سنگ به عنوان نماد در آئین های تدفینی حوزه فرهنگی اسروبنایا-آندرونوو

این پژوهش به بررسی نقش سنگ به عنوان جانشین نمادین پیکر متوفی در آئین های تدفینی حوزه فرهنگی اسروبنایا-آندرونوو در اواخر عصر مفرغ در منطقه اورال جنوبی می پردازد. مبنای پژوهش، داده های به دست آمده از گورستان تپه ای کاشکاروفسکی (واقع در بخش ماورالنهر از اورال باشقیرستان) است، به ویژه گور شماره ۳ از تپه شماره ۵ که در آن یک استل سنگی انسان نما کشف شد و به عنوان عنصر مرکزی یک «سنوتاف» (قبر یادبود بدون جسد) تفسیر گردید. به نظر می رسد که در این بستر، سنگ علاوه بر داشتن کارکردی مقدس، جایگزین بدن غایب متوفی نیز بوده است. این پژوهش گونه شناسی مجموعه های مشابه را ارائه کرده و آن ها را بر اساس نحوه قرارگیری عمدی و ویژگی های سنگ ها در گودال های تدفین به چهار گروه تقسیم می کند؛ گروه A سنگ های شبیه استل که در گودال های تدفین قرار داده شده اند. گروه B سنگ های منفرد که به طور عمدی در کف گودال گذاشته شده اند و گاه حالت بدن خمیده را شبیه سازی می کنند. گروه های C و D شامل سنوتاف هایی با چند سنگ یا یک تخته سنگ منفرد در کف قبر قرار گرفته است. گودال تدفین با استل سنگی در گورستان کاشکاروفسکی در واقع یک مجموعه تدفینی سنوتاف منحصر به فرد است که در آن قرار دادن عمدی سنگ در کف گودال را می توان با اطمینان به آئین جایگزینی بدن متوفی نسبت داد. تعداد اندک نمونه های مشابه، نشان دهنده غیرمعمول بودن این رسم در آئین تدفینی مردم اسروبنایا-آندرونوو در جنگل استپ اورال جنوبی در اواخر عصر مفرغ است. خاستگاه این سنت هم چنان نامشخص است، اما پیوند آن با سنت های تدفینی آلاکول-فدوروفو در محوطه های اورال جنوبی و قزاقستان شناسایی شده است. برای تایید این فرضیه، لازم است دامنه منابع باستان شناسی گسترش یابد.

کلیدواژه ها:

عصر مفرغ جدید ، اورال جنوبی ، منطقه ماورالنهر اورال در باشقیرستان ، آئین تدفین ، استل سنگی ، سنوتاف ها