نام شناسی تخت جمشید در اسناد و متون تاریخی: از آغاز تا دوره قاجار

این پژوهش به بررسی سیر تاریخی نام هایی می پردازد که در طول زمان به تخت جمشید، یکی از برجسته ترین محوطه های باستانی ایران، اطلاق شده است. مسئله اصلی پژوهش، این پرسش است که، چگونه تغییرات در نام گذاری یادمان های باستانی بازتابی از دگرگونی های گسترده تر در حافظه جمعی، ایدئولوژی و هویت فرهنگی هستند. هدف اصلی مطالعه، دنبال کردن فرآیندهایی است که طی آن ها نام هایی چون «پارسه» در سنگ نوشته های هخامنشی تا «تخت جمشید» در دوره های متاخرتر، در بستری از گفتمان های تاریخی، دینی و فرهنگی شکل گرفته اند. این پژوهش با بهره گیری از رویکردی میان رشته ای که تحلیل زبان شناختی، تاریخی و باستان شناختی را با یک دیگر تلفیق می کند، به بررسی منابع متنوعی ازجمله کتیبه های سلطنتی، متون تاریخی کلاسیک و اسلامی، سفرنامه ها و ادبیات اسطوره ای می پردازد و به نقطه عطفی در دوران مدرن اشاره می کند که پیشرفت های علمی در حوزه باستان شناسی، به ویژه رمزگشایی خطوط میخی، موجب رفع برداشت های نادرست تاریخی شد و نام اصیل «پارسه» که در روزگار هخامنشیان به کار می رفت، بار دیگر به هویت این مجموعه بازگردانده شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که تاریخ نام گذاری تخت جمشید صرفا موضوعی واژگانی نیست، بلکه دریچه ای مهم برای درک چگونگی به یاد آوردن، بازتفسیر و بازسازی گذشته است. با قرار دادن این تاریخ نام شناختی در دل مباحث کلان تری چون: باستان شناسی، میراث فرهنگی، حافظه تاریخی و تاریخ نگاری، این پژوهش سهمی در فهم ژرف تر فرآیندهای فرهنگی ای دارد که هویت تاریخی را شکل می دهند و بازتعریف می کنند.

کلیدواژه ها:

تخت جمشید ، پارسه ، امپراتوری هخامنشی ، نام شناسی ایرانی ، اساطیر ایرانی ، میراث باستان شناسی ، اسناد تاریخی