خوانش بینامتنی مکتوبات کمال الدوله آخوندزاده و نامه های ایرانی مونتسکیو

بررسی ریشه های رمان مکاتبه ای در ادبیات ایران، ما را به مکتوبات کمال الدوله اثر میرزا فتحعلی آخوندزاده می رساند. آخوندزاده با تاثیرپذیری از ادبیات غرب و به طور خاص نامه های ایرانی مونتسکیو، مهم ترین اثر خود را در قالب مکاتبه و با مضامینی مشابه به رشته تحریر درآورده است. در این پژوهش تلاش گردیده تا ژانر مکتوبات کمال الدوله آخوندزاده براساس نظریه ی بینامتنیت به شیوه ای توصیفی و تحلیلی بررسی شود. هدف از این تحلیل شناخت مانندگی های و دگرگونگی های مکتوبات کمال الدوله و نامه های ایرانی است. هر دو اثر، از فرم نامه نگاری بهره می برند و آن را به عنوان ابزاری برای نقد اجتماعی به کار می گیرند. مطالعه دقیق سبک و فرم نامه نگاری در این دو اثر نشان می دهد که این انتخاب آگاهانه از سوی نویسندگان، با هدف انتقال دیدگاه های خود صورت گرفته است. آنها از زاویه ی دید شخصیت های خارجی برای نقد جوامع خویش بهره می برند. این آثار دارای مضامین مشترکی همچون انتقاد از نظام سیاسی و اجتماعی، نهادهای مذهبی و درخواست اصلاحات اجتماعی هستند. همچنین، مسائلی نظیر هویت، حاکمیت و پیشرفت آموزشی نیز در هر دو اثر مورد بررسی قرار می گیرد. هر دو نویسنده در دوره های پرتلاطم سیاسی و اجتماعی زیسته و با سانسور و مخالفت های اجتماعی مواجه بوده اند. آخوندزاده در نگارش «مکتوبات کمال الدوله»، ضمن وفاداری به مفاهیم اصلی اثر مونتسکیو، به شیوه ای خلاقانه موضوعات را با شرایط فرهنگی و سیاسی ایران منطبق می سازد. این پژوهش به روشنی نشان می دهد که چگونه آثار ادبی می توانند پل ارتباطی میان فرهنگ های مختلف باشند و در سایه تخیل خلاقانه نویسندگان، به نقد ساختارهای اجتماعی و سیاسی بپردازند.

کلیدواژه ها:

ادبیات تطبیقی ، رمان مکاتبه ای ، نامه های ایرانی ، مکتوبات کمالالدوله ، ادبیات فرانسه