باستان گرایی دوره محمدرضاشاه

رضاشاه با انجام اقداماتی از جمله، احداث بناها و تصویب قوانین مختلف در صدد اجرای نظریه باستان گرایی بر پایه ناسیونالیسم ایرانی برآمد و برای رساندن ایران به تجدد، برخی اقدامات وی سبب شد تا جایگاهش در بین مردم تضعیف شود. اقدامات و دستورات، به واسطه خودکامگی و گهگاه اجرای خشن مانند کشف حجاب و یا عدم اعتماد و اطمینان سابق به اطرافیان و دلخوری و ناراحتی برخی از رفتار رضاشاه که نهایتا با تصرف تهران توسط متفقین و برکناری رضاشاه به دلیل همین کارشکنی های ناراضیان از رفتار وی در بدنه و درجات بالای ارتش وی مجبور به استعفا و خروج از ایران شد. در شهریور ۱۳۲۰ محمدرضا شاه جوان جانشین پدر شد و با ایراد متنی از پیش نوشته شده و سوگند در صحن علنی مجلس، رسما شاه ایران شد. محمدرضا شاه در رفتار، تفکر و سلیقه تفاوت های چشم گیری داشت این تفاوت باعث بروز نوعی نگرش جدید در کلیه مباحث از جمله ناسیونالیسم شد. برای مثال محمدرضا شاه به ریشه و هدف انتخاب عناوین و القابی مانند شاهنشاه یا پهلوی واقف بود، که در میان متون و فرهنگ باستانی ایرانی قرارگرفته شده. وی به این عناوین و القاب بسنده نکرد و لقب آریامهر به معنای خورشید قوم آریایی را برگزید و به وی لفظ خدایگان به معنای رهبر و فرمانده بزرگ را هم دادند که وی هم استقبال می کرد. محمد رضاشاه، پیوسته خود را حامی مذهب و مدعی مکاشفه با اولیا و ائمه می دانست و به بیان آن هم می پرداخت. اما به نظر وی ایرانیان از نژاد آریایی هستند نه سامی و ذوق و استعداد ذاتی آنان در زیر پرده ای از سلطه ی عرب رو به خاموشی نهاده است. محمد رضاشاه خود را مامور به کنار زدن این پرده کرد و مانند رضاشاه و بسیار تندروتر اسلام زدایی را سرلوحه ی کار خویش کرد.

کلیدواژه ها:

رضاشاه ، باستان گرایی ، محمدرضاشاه ، آریامهر ، ناسیونالیسم ایرانی