بازخوانی وجه و لحن روایی رمان «جسربنات یعقوب» از منظر گفتمان روایی ژرار ژنت

روایت شناسی به عنوان یکی از شاخه های نقد ادبی و به ویژه نقد ساختارگرا، دانشی نوین است که به تحلیل عناصر ساختاری روایت می پردازد. لذا، در این زمینه، نظریه پردازان متعددی ظهور کرده که هریک الگوی خاصی را جهت تحلیل متون روایی ارائه داده اند. از جمله این نظریه پردازان، ژرار ژنت فرانسوی است که با نظریه خود یکی از جامع‎ترین تحلیل های متون روایی را ارائه داده است. اساس نظریه وی بر تمایز میان سه سطح روایت؛ یعنی داستان، روایت و روایتگری استوار است. ژنت روابط میان این سطوح را با استفاده از سه مولفه زمان، وجه و لحن مورد بررسی قرار می دهد. لذا، با بررسی این سطوح می توان به تحلیلی منسجم از متن روایی دست یافت، و توانایی داستان پردازی نویسنده را در ساخت نظام بند هر اثر داستانی ارزیابی کرد. پژوهش حاضر سعی دارد، با استفاده از روش توصیفی _ تحلیلی، رمان "جسر بنات یعقوب" اثر حسن حمید را بر اساس نظریه ژنت، در دو مقوله وجه و لحن روایی بررسی کند. هدف این جستار، سنجش میزان بهره گیری نویسنده داستان از اصول روایی برای انتقال اندیشه هایش است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که؛ نویسنده با بهره گیری از انواع شیوه های بازنمایی گفتمان، به ویژه گفتارمستقیم و روایت شده، علاوه بر ایجاد تعادل در فاصله میان راوی و داستان، در تقویت و برجسته سازی دیدگاه شخصیت ها و گفتمان روایی نقش موثری ایفا کرده است. ضمن این که، با بهره جستن از کانونی سازی متغیر و غالبا صفر، احاطه خود را بر رویدادهای داستان افزایش داده، تک معنایی بودن رمان را رد کرده، و منجر به چند لایگی این رمان گردیده است.

کلیدواژه ها:

گفتمان روایی ، ژرار ژنت ، حسن حمید ، جسربنات یعقوب