برنامه درسی آینده پژوهانه و ضرورت آن برای توسعه مهارت های قرن بیست ویکم

این مقاله به بررسی مفهوم و ضرورت برنامه درسی آینده پژوهانه (Futures-oriented curriculum) و نقش آن در پرورش مهارت های قرن بیست ویکم می پردازد. در بخش مبانی نظری، چارچوب های نظری آینده پژوهی و مدل های مهارت های آینده معرفی شده و ارتباط این دو حوزه تبیین می شود. مرور پیشینه پژوهش شامل مطالعات بین المللی و ملی در زمینه آموزش آینده پژوهی و ادغام مهارت های قرن بیست ویکم در برنامه های درسی است (Vidergor, ۲۰۲۳; Bell, ۲۰۱۷; دیبایی صابر & فلاحتداری, ۲۰۲۲). روش پژوهش، ترکیبی از تحلیل متنی-محتوایی اسناد بالادستی و تحلیل انتقادی ادبیات است. یافته ها نشان می دهد برنامه های درسی موجود به صورت پراکنده به مهارت هایی چون تفکر انتقادی، نوآوری، کار تیمی، سواد دیجیتال و آینده پژوهی توجه دارند؛ اما فقدان چارچوب یکپارچه و راهبردی برای تلفیق «آینده پژوهی» به عنوان رکن ساختاری برنامه درسی محسوس است (خلیفه & خلیفه, ۲۰۱۸; سازمان پژوهش، ۲۰۱۹). در بحث، شواهد نشان می دهد ادغام نظام مند مولفه های آینده پژوهانه می تواند همگرا با توصیه های سازمان های بین المللی (UNESCO; WEF) به تقویت تاب آوری، توان تصمیم گیری آینده نگر و مهارت های دیجیتال منجر شود. در پایان پیشنهاداتی عملی برای بازنگری برنامه درسی، طراحی محتوای فرا فره ای، آموزش معلمان و پایش اثربخشی عرضه شده است. این مقاله برای سیاست گذاران، طراحان برنامه درسی و پژوهشگران آموزش کاربرد دارد.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی آینده پژوهانه ، مهارت های قرن بیست ویکم ، آینده پژوهی / Futures Education ، سواد آینده نگر ، طراحی برنامه درسی