تحلیل زیباشناختی اصل تکرارپذیری و نسبت آن در نگارگری ایران (مطالعه موردی: نگارگری عهد تیموری)

نگارگری ایران، به ویژه در دوره تیموری، به عنوان یکی از شاخص ترین جلوه های هنر اسلامی، واجد اصول و ساختارهای زیباشناختی منحصربه فردی است که در آن مفاهیمی چون تکرار، تناسب و تقارن نه تنها نقش تزئینی، بلکه کارکردی مفهومی و ساختاری دارند. این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر منابع تاریخی، متون نظری هنر اسلامی و بررسی نمونه های تصویری، به تحلیل اصل تکرارپذیری به عنوان یکی از ارکان بنیادین زیبایی شناسی در نگارگری ایرانی می پردازد و نسبت آن را با نظم بصری، تناسبات ترکیبی و بازنمایی مفاهیم معنوی در نگاره های عهد تیموری مورد واکاوی قرار می دهد. هدف اصلی این مقاله، تبیین نقش تکرار در ایجاد وحدت بصری، ریتم درونی و ساختار هندسی در آثار نگارگری این دوره است. یافته های پژوهش نشان می دهد که تکرار در نگارگری تیموری، چه در فرم های گیاهی و انتزاعی و چه در چینش پیکره ها و عناصر معماری، دارای الگوهای منظم و هدفمندی است که با بهره گیری از قواعد ریاضی و هندسی خاص، به خلق ترکیب بندی های متعالی و فرازمانی منجر می شود. همچنین، این ویژگی در راستای جهان بینی عرفانی و متافیزیکی هنر اسلامی، نوعی تجلی از کثرت در عین وحدت را بازنمایی می کند. این مقاله با تحلیل نمونه های مشخصی از آثار نگارگران برجسته تیموری مانند بهزاد و هم روزگاران او، به درکی عمیق تر از کارکرد زیبایی شناسانه تکرار و نسبت آن با دیگر عناصر ترکیب بندی در هنر نگارگری ایرانی می رسد و می کوشد سهم این اصل را در تکوین زبان بصری خاص این دوره روشن سازد.

کلیدواژه ها:

نگارگری ایرانی ، عهد تیموری ، اصل تکرار ، زیبایی شناسی اسلامی ، ترکیب بندی ، تناسبات بصری