روابط سلطنت و خلافت: تحلیل گفتمان انتقادی نامه های طغرل و القائم

با قدرت گیری سلجوقیان (حک:۴۲۹۵۹۰ ه.ق) در خراسان و شکست سلطان مسعود غزنوی در نبرد دندانقان (۴۳۱ه.ق) از ایشان فصل تازه­ای در تاریخ ایران گشوده شد. طغرل سلجوقی بلافاصله پس از نشستن بر تخت سلطنت در نیشابور، مکاتبات و روابط خویش را با خلیفه عباسی آغاز کرد. سلجوقیان برای کسب مشروعیت در حکومت به منشور و خلعت خلیفه نیاز داشتند. خلیفه­ بغداد در این هنگام القائم بود. در حالی که بغداد تحت سیطره­ی آل بویه و مشوش روزگار می­گذراند. طغرل و خلیفه در سه مرحله­ مهم مذاکره و مکاتبه داشتند: اول نامه­ نخستین سلجوقیان در سال ۴۳۱ه.ق بلافاصله پس از پیروزی در دندانقان، دوم هنگام سقوط بغداد و کودتای بساسیری در ۴۴۹ه.ق و سوم در ماجرای درخواست طغرل برای ازدواج با دختر القائم در ۴۵۳ه.ق. این مقاله در پی واکاوی روابط طغرل و خلیفه القائم است. روش تحقیق در این مقاله با تاکید بر رویکرد فرکلاف به تحلیل گفتمان انتقادی خواهد بود. از این رو به نظر می­رسد اگرچه روابط طغرل با القائم با احترام آغاز و با کمک به خلیفه همراه شد؛ اما در نهایت به دشمنی و تضاد انجامید. خلیفه الله در برابر سلطان ظل الله. در این کشمکش نقش ایرانیان دیوانسالار نیز پررنگ است. این دبیران بیشتر پایبند به شیوه ایرانی حکومت و فره ایزدی پادشاه بودند تا سنت خلافت اسلامی.

کلیدواژه ها:

سلجوقیان ، طغرل ، خلیفه القائم ، تحلیل گفتمان انتقادی ، سلطنت