ابعاد حقوقی و اخلاقی بهره گیری از هوش مصنوعی در آموزش: فرصت ها، تهدیدها و الزامات سیاستی

تحولات پرشتاب فناوری های هوش مصنوعی در دهه اخیر، عرصه آموزش را با فرصت ها و چالش های تازه ای روبه رو ساخته است. استفاده از سامانه های هوشمند می تواند فرآیند یاددهی یادگیری را شخصی سازی کند، بازخوردهای فوری ارائه دهد و عدالت آموزشی را ارتقا بخشد؛ غفلت از پیامدهای اخلاقی و حقوقی آن ممکن است به نقض حقوق دانش آموزان و بروز نابرابری های جدید بینجامد. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی توصیفی و بر پایه مرور نظام مند منابع علمی، به واکاوی چالش های اساسی پرداخته است. یافته ها نشان دادند که مهم ترین مسائل اخلاقی شامل نقض حریم خصوصی داده ها، تبعیض الگوریتمی و کاهش تعامل انسانی است. در بعد حقوقی نیز موضوعاتی چون مالکیت داده ها، ابهام در حقوق مالکیت معنوی محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی و مسئولیت قانونی خطاهای سیستم های هوشمند شناسایی شد. افزون بر این، انتقال داده های آموزشی به پلتفرم های بین المللی چالش های فراملی را نیز تقویت کرده است. نتیجه گیری کلی نشان می دهد که بهره گیری ایمن و موثر از هوش مصنوعی در آموزش نیازمند چارچوب های شفاف قانونی و اخلاقی، مشارکت فعال معلمان و والدین، و ایجاد توافق نامه های بین المللی برای حفاظت از داده های آموزشی است. این مقاله بر ضرورت هم افزایی میان فناوری و ارزش های انسانی برای تحقق آینده ای عادلانه و پایدار در آموزش تاکید دارد.واژگان کلیدی: هوش مصنوعی، آموزش، چالش های اخلاقی و حقوقی