بازخوانی جایگاه فقه در تکوین و تحول مبانی حقوق اسلامی: تحلیلی بر پیوند سنت و نوآوری

فقه اسلامی به عنوان نظامی پویا و مبتنی بر اجتهاد، همواره نقش بنیادینی در شکل گیری و تداوم مبانی حقوق اسلامی ایفا کرده است. از نخستین قرون اسلامی، فقیهان با استناد به قرآن و سنت، عقل و اجماع، تلاش کرده اند قواعدی را تدوین کنند که پاسخ گوی نیازهای فردی و اجتماعی مسلمانان باشد. این مبانی، در طول تاریخ نه تنها بر تنظیم روابط فردی و اجتماعی مومنان اثر گذاشته بلکه زمینه ساز پیدایش نظام های حقوقی متمایز در جوامع اسلامی شده است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی به بررسی جایگاه فقه در بنیان گذاری حقوق اسلامی و ارتباط آن با مقتضیات زمان و مکان می پردازد. یافته ها نشان می دهند که انعطاف پذیری اجتهاد، ظرفیت فقه برای پاسخ گویی به مسائل نوظهور را افزایش داده و امکان انطباق حقوق اسلامی با شرایط متحول اجتماعی و فرهنگی را فراهم کرده است. از سوی دیگر، توجه به اصول کلان همچون عدالت، مصلحت و کرامت انسانی، موجب می شود که حقوق اسلامی بتواند هم به نیازهای معاصر پاسخ دهد و هم ریشه های اصیل خود را حفظ کند. نتیجه این مطالعه تاکید بر ضرورت بازاندیشی در پیوند میان سنت فقهی و چالش های نوین حقوقی است تا نظام حقوق اسلامی بتواند در جهان امروز حضوری موثر و کارآمد داشته باشد.واژگان کلیدی: فقه اسلامی، مبانی حقوق اسلامی، اجتهاد، عدالت، تحول حقوق