تاثیر مدل های تعلیمی پویا و مشارکتی در تقویت خلاقیت و تفکر انتقادی دانش آموزان در تمامی مقاطع تحصیلی

تحقیقات نوین در علوم تربیتی و روان شناسی یادگیری نشان می دهد رویکردهای تعلیمی مبتنی بر پویایی کلاس و مشارکت فعال یادگیرندگان، نقشی کلیدی در پرورش مهارت های عالی ذهنی همچون خلاقیت و تفکر انتقادی دارند. استان گلستان با تنوع فرهنگی و قومیتی گسترده، محیطی غنی برای آزمون و پیاده سازی این رویکردهاست. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر مدل های تعلیمی پویا و مشارکتی—شامل یادگیری مبتنی بر پروژه (PBL)، یادگیری مسئله محور (PrBL)، کلاس وارونه، بحث محور و کارگاه های خلاقیت—بر ارتقای خلاقیت و تفکر انتقادی دانش آموزان در همه دوره های تحصیلی انجام شده است. روش پژوهش ترکیبی اکتشافی-تبیینی بود: فاز کیفی (مصاحبه عمیق با ۳۰ معلم منتخب از مقاطع ابتدایی تا متوسطه دوم) و فاز کمی (اجرای طرح شبه آزمایشی با ۴۲۰ دانش آموز). یافته ها آشکار ساخت که به کارگیری مداوم فعالیت های مشارکتی ساختارمند، نه تنها امتیازهای آزمون خلاقیت تورنس و پرسش نامه تفکر انتقادی واتسون-گلیزر را به طور معناداری افزایش داد، بلکه انگیزش درونی، خودکارآمدی تحصیلی و سرمایه اجتماعی کلاس را نیز تقویت کرد. تحلیل تماتیک مصاحبه ها نشان داد پویایی تعاملی، تنوع وظایف، بازخورد سازنده و فضای امن ابراز نظر، چهار رکن اساسی در شکوفایی خلاقیت و تفکر انتقادی اند. از مهم ترین چالش ها می توان به کمبود منابع، زمان فشرده برنامه درسی و مقاومت اولیه برخی معلمان اشاره کرد. در پایان، راهبردهای اجرایی برای استقرار پایدار این مدل ها در مدارس گلستان ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

یادگیری مشارکتی ، مدل تعلیمی پویا ، خلاقیت ، تفکر انتقادی ، پروژه-محور ، استان گلستان