فراترکیب: تحلیل نقش تصاویر و کتاب های مصور در بهبود درک مطلب دانش آموزان کم خوان

هدف: هدف این پژوهش، ترکیب و تفسیر یافته های کیفی و توصیفی موجود در منابع علمی فارسی برای تبیین عمیق نقش و سازوکارهای تاثیرگذاری تصاویر و کتاب های مصور بر مهارت درک مطلب دانش آموزان کم خوان در دوره ابتدایی است. روش شناسی: این پژوهش از روش شناسی فراترکیب (Meta-synthesis) با رویکرد سندلوسکی و باروسو (Sandelowski & Barroso) بهره می برد. برای این منظور، پایگاه های اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID)، مگیران (Magiran)، نورمگز (Noormags) و ایرانداک (Irandoc) در بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ مورد جستجوی نظام مند قرار گرفتند. پس از غربالگری و ارزیابی کیفی مقالات، یافته های نهایی استخراج و در قالب مضامین اصلی ترکیب شدند. یافته ها: تحلیل مقالات منتخب به ظهور چهار مضمون اصلی منجر شد: ۱) تصویر به مثابه پل گذار از رمزگشایی به معناسازی؛ تصاویر سرنخ های غیرمتنی فراهم کرده و به دانش آموز کمک می کنند تا از تمرکز صرف بر کلمات فراتر رفته و به ساختار داستان پی ببرد. ۲) کاهش بار شناختی و آزادسازی منابع ذهنی؛ عناصر بصری با ساده سازی اطلاعات پیچیده، فشار بر حافظه فعال دانش آموز کم خوان را کاهش داده و ظرفیت او را برای تمرکز بر درک مطلب افزایش می دهند. ۳) تصویر، دروازه ای به انگیزش و درگیری عاطفی؛ کتاب های مصور با جذابیت بصری خود، اضطراب خواندن را کاهش داده و با ایجاد پیوند عاطفی با شخصیت ها و داستان، انگیزه دانش آموز را برای پیگیری متن افزایش می دهند. ۴) پرورش سواد بصری به عنوان مهارتی مکمل؛ تعامل با کتاب های مصور، مهارت تفسیر و تحلیل تصاویر (سواد بصری) را تقویت می کند که خود یک مهارت کلیدی برای درک دنیای چندرسانه ای امروز است. نتیجه گیری: تصاویر و کتاب های مصور صرفا ابزاری تزئینی نیستند، بلکه یک داربست شناختی و عاطفی قدرتمند برای دانش آموزان کم خوان محسوب می شوند. یافته ها نشان می دهد که تلفیق راهبردی این ابزارها در برنامه های درسی و روش های تدریس می تواند به شکل معناداری شکاف درک مطلب را در این گروه از دانش آموزان کاهش دهد

کلیدواژه ها:

فراترکیب ، درک مطلب ، دانش آموز کم خوان ، کتاب مصور ، سواد بصری ، آموزش ابتدایی.