هوش مصنوعی و شفافیت سازمانی: بررسی رابطه میان سیستمهای هوشمند و اعتماد کارکنان

پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه میان شفافیت سیستمهای هوش مصنوعی و اعتماد کارکنان در محیط های سازمانی انجام شده است. در سالهای اخیر، هوش مصنوعی به طور گسترده در فرآیندهای تصمیمگیری سازمانی بهکار گرفته شده و این موضوع، پرسش هایی اساسی در خصوص مشروعیت، عدالت و شفافیت این تصمیمات در ذهن کارکنان ایجاد کرده است. شفافیت بهعنوان عاملی کلیدی در شکل دهی اعتماد سازمانی، نقش تعیین کنندهای در پذیرش فناوری و کیفیت تعامل انسان-ماشین ایفا می کند. این پژوهش با رویکرد مروری نظاممند، ۹۱ مقاله علمی منتشر شده در بازه زمانی ۰۲۰۲ تا ۴۲۰۲ را تحلیل و ترکیب کرده و با استفاده از چارچوبهای نظری مانند مدل پذیرش فناوری (TAM)، نظریه اعتماد و شفافیت دیجیتال، سازوکارهای شکل گیری اعتماد در بسترهای مبتنی بر AI را واکاوی می کند. یافته ها نشان می دهد که رابطه میان شفافیت سیستم های هوشمند و اعتماد کارکنان رابطهای پیچیده، پویا و چندبعدی است که از متغیرهای میانجی نظیر ادراک اثربخشی، تهدید شغلی، سواد دیجیتال و عدالت فناورانه تاثیر میپذیرد. شفافیت در صورتی به اعتماد پایدار منجر می شود که با آموزش مناسب، پشتیبانی سازمانی، مشارکت کاربر و قابلیت توضیح متناسب همراه باشد. پژوهش همچنین سه الگوی غالب در شکلگیری اعتماد (اعتماد افزایشی، اعتماد شکننده و اعتماد مشروط) را شناسایی کرده و بر اساس آن پیشنهاداتی سیاستی و مدیریتی ارائه داده است. نتایج این مطالعه میتواند راهگشای طراحی و پیاده سازی مسئولانه سیستم های هوش مصنوعی در سازمانها باشد و به ارتقاء سرمایه اجتماعی دیجیتال در بسترهای کاری کمک نماید.

کلیدواژه ها:

شفافیت سازمانی ، اعتماد کارکنان ، هوش مصنوعی ، تصمیمگیری هوشمند ، پذیرش فناوری