تصمیمگیری الگوریتمی در نظام های قضایی: چالشهای حقوقی، رویکردهای تطبیقی و راهکارهای پیشنهادی

با گسترش هوش مصنوعی در حوزههای مختلف، استفاده از الگوریتم های تصمیمیار در فرآیندهای قضائی نیز مورد توجه قرار گرفته است. این مقاله به تحلیل نقش و محدودیتهای الگوریتم های تصمیمگیر خودکار در نظام های قضائی با رویکردی تطبیقی میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران می پردازد. در این چارچوب، ابتدا مبانی نظری استفاده از هوش مصنوعی در عدالت کیفری و حقوق عمومی بررسی میشود؛ سپس الگوریتم های پرکاربردی نظیر COMPAS از منظر دقت، سوگیری و مسئولیت پذیری تحلیل شده اند. مقاله با بررسی عملکرد الگوریتم ها در سطح نرم افزاری و مقایسه با قدرت تشخیص انسانی در شرایط پیچیده اخلاقی و روانی نشان می دهد که اتکای صرف به الگوریتم ها نهتنها عدالت را تهدید میکند، بلکه اصل شخصی بودن مسئولیت و شان انسانی را نیز مخدوش می سازد. همچنین با تحلیل ساختار حقوقی ایران و تطبیق آن با تجربه ایالات متحده، پیشنهاد میشود که استفاده از الگوریتم ها صرفا بهعنوان ابزار پشتیبان تصمیم گیری، در کنار نظارت انسانی و مسئولیت قضات، مجاز باشد. این مقاله بر آن است که از منظر حقوق تطبیقی، مرزهای مشروعیت، اعتبار و عدالت در استفاده از فناوری هوش مصنوعی در قضاوت را بازتعریف نماید.

کلیدواژه ها:

الگوریتمهای تصمیم یار قضائی ، قضاوت ماشینی ، سوگیری الگوریتمی ، حقوق دیجیتال ، اتوماسیون قضائی