مالکیت داده، دارایی های مجازی و بازخوانی نهادهای حقوقی در عصر دیجیتال

تحولات گسترده در فناوریهای دیجیتال، منجر به ظهور اشکال جدیدی از داراییها شده که با ویژگیهای سنتیاموال در حقوق ایران تفاوتهای اساسی دارند. دادهها و داراییهای مجازی، فاقد ماهیت مادی بوده و باویژگیهایی همچون قابلیت تکثیر بیمرز، فقدان مکان فیزیکی معین، ارزش اقتصادی مستقل و قابلیت انتقالسریع، مفاهیم کلاسیک حقوق اموال را با چالش مواجه ساختهاند. در نظام حقوقی ایران، تعریف مال عمدتامبتنی بر معیارهای فیزیکی و بهرهبرداری مادی است و مالکیت بر دادهها یا داراییهای مجازی هنوز به طورصریح در قوانین مدون مورد شناسایی قرار نگرفته است. در حالی که برخی کشورها از جمله در اتحادیه اروپا وایالات متحده امریکا، مقررات ویژهای برای حمایت از دادهها و مالکیت داراییهای دیجیتال تدوین کردهاند، حقوقایران عمدتا به قواعد کلی اموال، قراردادها و مسئولیت مدنی برای حل مسائل نوظهور اکتفا کرده است.هدف این پژوهش، بررسی ضرورت بازخوانی نهادهای حقوقی سنتی در حقوق ایران برای انطباق با ویژگیهایداراییهای دیجیتال و ارائه چارچوبی کارآمد جهت تعریف مالکیت دادههاست. سوال اصلی مقاله آن است که:حقوق ایران چگونه باید مفهوم مالکیت و حمایتهای قانونی را نسبت به دادهها و داراییهای مجازی بازتعریفکند؟یافتههای این پژوهش نشان میدهد که بدون توسعه یا تحول در مفاهیمی چون "مال"، "حق مالکیت" و "نقل وانتقال اموال"، امکان تامین حمایتهای موثر حقوقی از داراییهای مجازی در چارچوب قواعد فعلی وجود ندارد.روش تحقیق این مقاله توصیفی-تحلیلی است و با رویکرد تطبیقی و مطالعه اسناد حقوقی و رویههای داخلی وبینالمللی صورت گرفته است.

کلیدواژه ها:

مالکیت داده ، داراییهای مجازی ، حقوق اموال ، تحول مفاهیم حقوقی ، حقوق ایران ، نهادهای حقوقی ، عصر دیجیتال.