پژوهش و تاریخ گذاری آجر با نقش اسفنکس محوطه کهنک سربیشه – خراسان جنوبی

موجودات افسانه ای یکی از نقوش مورد استفاده در هنر ایرانی از گذشته های دور می باشد که نشان از اعتقادات و سلایق هنرمندان آن دوران دارد. یکی از این نقوش، اسفنکس می باشد که نقشی ترکیبی از سر انسان، بدن حیوان و بال پرنده می باشد و از دوران پیش از اسلام از جمله در نقش برجسته ها و یافته های فلزکاری دوران هخامنشی و ساسانی رواج داشته و در دوران اسلامی هم در هنرهای مختلف و به ویژه در هنر سفالگری با تغییراتی کاربرد فراوان پیدا می کند. در این پژوهش به بررسی نقش اسفنکس بر روی یک آجر تراش که از پنجمین فصل کاوش باستان شناسی محوطه کهنک شهرستان سربیشه به دست آمده، پرداخته خواهد شد. هدف نوشتار ضمن معرفی محوطه و توصیف جزئیات نقش آجر، تاریخ گذاری دقیق آن با استفاده از آزمایش ترمولومینسانس (نورتابی گرمایی/Thermoluminescence) است. این محوطه با توجه به داده های سطحی و کاوش های صورت گرفته به سده های سوم و چهارم هجری تا دوره صفوی پیوند دارد که استقرار در آن از شرق به سمت غرب محوطه صورت پذیرفته است. نوشتار پیش رو، براساس روش توصیفی - تحلیلی بوده و داده های آن از طریق پژوهش و برداشت میدانی و منابع کتابخانه ای و روش آزمایشگاهی (ترمولومینسانس) انجام شده است.

کلیدواژه ها:

محوطه کهنک سربیشه ، آجر منقوش ، اسفنکس ، ترمولومینسانس ، سلجوقی و تیموری