تلاقی سنت و مدرنیته در معماری معاصر جهان اسلام

بیش از یک صد سال از پاسخ های معماران جهان اسلام به مناقشه دوگانه حفظ و تداوم سنت یا پذیرش کامل مدرنیته می گذرد. با وجود این، تاثیر آرای اندیشمندان و نواندیشان جهان اسلام بر اندیشه و عمل این معماران واکاوی و بررسی نشده است. ظهور مدرنیته و پیامدهای بحران هویتی و تشدید افول جوامع مسلمان، جوامع و اندیشمندان مسلمان را با رویکردی احیاگرانه به واکنش واداشت. این پاسخ ها در حوزه نظر (اندیشه) و عمل (معماری) ذیل سه گفتمان و رویکرد کلی ۱) بازگشت به سنت، ۲) پیروی از مدرنیته، ۳) تلفیق سنت و مدرنیته، قابل شناسایی است. آن چه که تحت عنوان جنبش احیاگری، رنسانس اسلامی و یا جریان نومعتزله خوانده می شود، متمرکز بر هم نهادی درونی میان سنت و مدرنیته است که تلفیق را به عنوان راه حل پیش رو و پاسخی میانه طیف سنت و مدرنیته، متصور می شود. در مقاله حاضر با بررسی تاثیرات این گفتمان ها بر اندیشه و روش کار معماران معاصر پیشرو جهان اسلام، تفسیری تاریخی از رویکردهای عمده طراحی بر پایه مطالعه تطبیقی مبانی نظری معماران معاصر با آرای نواندیشان جهان اسلام ارائه می شود. در این مقاله با بررسی و نقد آثار این معماران احیاگر و پاسخ های معمارانه آن ها به تلاقی سنت و مدرنیته، ذیل تقسیم بندی سه گانه ناصر رباط یعنی ۱) شرق گرایی ۲) ملی گرایی ۳) نئو-اسلامی، نشان داده می شود که این تقسیم بندی با وجود دقت نظر فراوان، بخصوص در بخش ملی گرایی دسته بندی کلانی بنظر میرسد. در بحث پیش رو سعی شده این دسته بندی با توجه به نظریات نواندیشان جهان اسلام به روز و تکمیل شود.

کلیدواژه ها:

احیاگری دینی ، جهان اسلام ، سنت ، مدرنیته ، معماری معاصر