اثر مداخلات روان شناسی مثبت گرا بر تاب آوری روانی در معلمان مناطق محروم

در سال های اخیر، با گسترش دیدگاه های نوین در حوزه روان شناسی، رویکرد روان شناسی مثبت گرا به عنوان یکی از موثرترین و کارآمدترین رویکردهای علمی در زمینه ارتقای سلامت روان و افزایش تاب آوری روانی شناخته شده است. این رویکرد، به جای تمرکز بر آسیب ها، ناتوانی ها و اختلالات، بر نقاط قوت، فضایل انسانی و ظرفیت های بالقوه تمرکز دارد و هدف آن توانمندسازی افراد برای داشتن یک زندگی رضایت بخش، معنادار و سرشار از امید است. در این میان، معلمان مناطق محروم، به ویژه در کشورهایی با چالش های ساختاری و اقتصادی، به دلایل متعدد ازجمله کمبود منابع آموزشی، تراکم بالای کلاس ها، ضعف حمایت های اجتماعی و روانی، شرایط نامطلوب شغلی و نابرابری های آموزشی، با فشارهای روانی گسترده ای مواجه اند. این فشارها می تواند موجب فرسودگی شغلی، کاهش انگیزه، افت کیفیت آموزشی و حتی ترک خدمت معلمان گردد. از این رو، افزایش تاب آوری روانی در این گروه از کارکنان نظام آموزشی، به عنوان یکی از مهم ترین نیازهای روان شناختی و حرفه ای آنان مطرح می شود.مقاله حاضر با هدف بررسی اثر مداخلات روان شناسی مثبت گرا بر تاب آوری روانی در معلمان شاغل در مناطق محروم طراحی و اجرا شده است. روش پژوهش، شبه آزمایشی از نوع پیش آزمون – پس آزمون با گروه کنترل بوده و جامعه آماری آن شامل کلیه معلمان مقطع ابتدایی در چند منطقه محروم کشور است. نمونه ای به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. گروه آزمایش تحت مداخلات روان شناسی مثبت گرا قرار گرفت که شامل آموزش مفاهیمی چون معنا و هدف در زندگی، قدردانی، امید، خوش بینی، تمرینات شکرگزاری، تشخیص نقاط قوت شخصی و تقویت روابط مثبت بود. این مداخلات در قالب ۸ جلسه هفتگی، هر جلسه به مدت ۹۰ دقیقه اجرا شد. ابزار جمع آوری داده ها، پرسشنامه تاب آوری روانی کانر و دیویدسون (CD-RISC) بود که روایی و پایایی آن در مطالعات پیشین مورد تایید قرار گرفته است.یافته های آماری نشان داد که میانگین نمرات تاب آوری روانی در گروه آزمایش پس از انجام مداخلات، به طور معناداری افزایش یافته است در حالی که در گروه کنترل تغییر محسوسی مشاهده نشد. تحلیل کوواریانس نیز نشان داد که مداخلات روان شناسی مثبت گرا تاثیر مثبتی بر مولفه هایی نظیر مقابله با استرس، احساس شایستگی، اعتماد به نفس، پذیرش تغییرات و هدفمندی در زندگی داشته است. این یافته ها موید آن است که روان شناسی مثبت گرا می تواند به عنوان رویکردی اثربخش در تقویت توان روانی معلمان مناطق محروم مورد استفاده قرار گیرد.از منظر تئوریک، این مطالعه نشان می دهد که تقویت نقاط قوت درونی افراد، شناخت ارزش ها، تمرکز بر جنبه های مثبت زندگی و آموزش مهارت های هیجانی، نقش بسزایی در بهبود کیفیت روانی و ارتقای تاب آوری ایفا می کند. از نظر کاربردی، یافته های این پژوهش می تواند در سیاست گذاری های آموزشی، طراحی دوره های توانمندسازی معلمان و مداخلات حمایتی در مناطق کمتر برخوردار مورد استفاده قرار گیرد. در نهایت، توصیه می شود نظام آموزش وپرورش به مداخلات روان شناسی مثبت گرا توجه بیشتری داشته باشد و با تدوین برنامه هایی جامع، زمینه را برای سلامت روانی و عملکرد اثربخش معلمان در همه مناطق کشور فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

روان شناسی مثبت گرا ، تاب آوری روانی ، معلمان ، مناطق محروم ، سلامت روان ، مداخلات روان شناختی ، آموزش مثبت نگر ، فرسودگی شغلی ، منابع انسانی آموزش وپرورش ، توانمندسازی معلمان.