بررسی اثربخشی صبح گاه های خلاقانه در بهبود رفتار و انگیزه دانش آموزان

در سال های اخیر، تغییرات بنیادین در نظام تعلیم و تربیت، لزوم بازنگری در روش ها و برنامه های روزمره مدارس را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، برنامه های آغازین هر روز تحصیلی، یعنی مراسم صبح گاهی مدارس، همواره به عنوان یکی از ابزارهای موثر در جهت دهی روانی، تربیتی و اجتماعی دانش آموزان مورد توجه پژوهشگران حوزه تعلیم و تربیت بوده اند. با این حال، روند یکنواخت و تکراری بسیاری از صبح گاه های مدارس، از کارایی و جذابیت آن ها کاسته و حتی در برخی موارد موجب ایجاد بی علاقگی یا کسالت در دانش آموزان شده است. مقاله حاضر با هدف بررسی اثربخشی صبح گاه های خلاقانه در بهبود رفتارهای فردی و اجتماعی و افزایش انگیزه تحصیلی و مشارکت فعال دانش آموزان طراحی و اجرا گردید.در این پژوهش، از رویکرد کیفی-کمی با روش شبه آزمایشی بهره گرفته شده و جامعه آماری آن را دانش آموزان مقطع متوسطه اول یکی از مدارس دولتی شهر (نام شهر) در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ تشکیل داده اند. ابتدا با اجرای مراسم های صبح گاهی مرسوم در طی یک ماه، میزان انگیزه، تعامل، شادمانی و رفتارهای مثبت دانش آموزان ارزیابی شد. سپس، در بازه زمانی دوماهه، مراسم صبح گاهی به صورت «خلاقانه» و با رویکردهای نوین برگزار گردید که شامل اجرای نمایش های کوتاه اخلاقی، گفت وگوی دانش آموز محور، قصه گویی انگیزشی، حضور والدین داوطلب، شعرخوانی، معرفی مشاهیر، بازی های کوتاه مشارکتی، ورزش صبحگاهی تلفیقی با موسیقی ایرانی، معرفی کتاب و سرودهای مناسبتی بود. در پایان دوره، مجددا سنجش رفتارها و انگیزه ها با ابزارهای پژوهشی صورت گرفت.نتایج نشان داد که صبح گاه های خلاقانه تاثیر معناداری در افزایش انگیزه تحصیلی، بهبود روابط بین فردی، کاهش پرخاشگری و رفتارهای ناهنجار، و افزایش مشارکت اجتماعی دانش آموزان داشته اند. یکی از یافته های مهم این پژوهش، نقش مشارکت فعال دانش آموزان در طراحی و اجرای صبح گاه ها بود که باعث شد حس تعلق و مسئولیت پذیری در آن ها تقویت شود. همچنین، معلمان و مدیران مدرسه نیز کاهش موارد انضباطی و افزایش اشتیاق به حضور در مدرسه را گزارش کردند. از منظر روان شناسی تربیتی، صبح گاه های خلاقانه توانستند با ایجاد فضایی غیررسمی، شاد و انسانی، درهای جدیدی برای ارتباط عاطفی میان دانش آموزان و مدرسه بگشایند؛ که خود، یکی از عوامل موثر در رشد عزت نفس و انگیزه درونی است.از دیگر نتایج قابل توجه پژوهش می توان به ارتقای سواد فرهنگی، رسانه ای و اخلاقی دانش آموزان اشاره کرد که به واسطه محتوای متنوع و هدفمند صبح گاه ها محقق شد. نکته حائز اهمیت آن است که این نوع از برنامه ها نه تنها نیاز به بودجه زیاد ندارند، بلکه با خلاقیت و برنامه ریزی می توانند با کمترین امکانات نیز اجرایی شوند. پژوهشگران این مطالعه، بر ضرورت آموزش معلمان و مربیان پرورشی در زمینه طراحی و اجرای فعالیت های صبح گاهی خلاقانه، بازنگری در محتوای رسمی این برنامه ها توسط آموزش و پرورش، و مشارکت فعال دانش آموزان در روند برنامه ریزی تاکید دارند.در پایان می توان چنین نتیجه گرفت که اگرچه عوامل متعددی در انگیزش و اصلاح رفتارهای دانش آموزی نقش دارند، اما صبح گاه های خلاقانه به عنوان ابزار مکمل تربیتی می توانند با هزینه ای اندک و اثربخشی بالا، نقش چشمگیری در رشد شخصیت، انگیزه و رفتار مثبت دانش آموزان ایفا نمایند. در نهایت، اجرای گسترده تر این رویکرد در مدارس کشور، به ویژه در مناطق محروم، می تواند گامی عملی در مسیر مدرسه محور شدن تربیت و انسان سازی در نظام آموزشی باشد.

کلیدواژه ها:

صبح گاه خلاقانه ، رفتار دانش آموزی ، انگیزش تحصیلی ، تربیت اخلاقی ، مشارکت دانش آموزان ، مدرسه شاد ، مراسم آغازین ، فعالیت های پرورشی ، فضای تربیتی ، آموزش غیررسمی. نه