گونه شناسی و کارکرد مراکز و نهادهای آموزشی ایران در قرون نخستین اسلامی

تعلیم و تربیت در ادوار نخستین اسلامی یکی از ملزومات زندگی دینی و اجتماعی برشمرده می شد. از جمله راه و روش های اصلی تداوم حیات مذهبی در لایه های مختلف جامعه، آشنایی قشرهای گوناگون با متون مهم دینی و مذهبی بود. و این مهم توسط مراکز و نهادهای تعلیمی و تربیتی تحقق می یافت. مساجد، مکتب خانه ها، مدارس، کتابخانه و کتابفروشی ها، منازل علما و... در زمره ی مکان های آموزشی و پرورشی قرون نخستین اسلامی برشمرده می شدند. هر یک از این موسسات از کارکرد ویژه ای در ساختار اجتماعی و مذهبی برخوردار بودند. مقاله پیش رو در نظر دارد با استفاده از متون تاریخی و با کاربست روش توصیفی – تحلیلی، ضمن بیان گونه های مختلف مراکز و نهادهای آموزشی در قرون نخستین اسلامی، نقش و کارکرد هر یک از آن ها در حیات اجتماعی – مذهبی ایران آن روزگار را مورد بررسی قرار دهد. در واقع پرسش اساسی این نوشتار عبارت است از: نقش و کار کرد هر یک از نهادها و مراکز آموزشی ایران در سده های نخستین اسلامی به چه میزانی بوده است؟ در درجه ی نخست باید گفت گسترش فرهنگ دینی در جامعه ی نوپای اسلامی در ادوار اولیه تاریخ اسلامی ایران، یکی از ضروریات تشکیل این موسسات بود. بنابراین نیاز به بنای مساجد و در کنار آن مکتب خانه ها در جهت تحقق هدف یاد شده ضروری می نمود. پس از آن با گرایش جامعه ی علمی و دینی به تخصص گرایی در علوم دینی و غیر دینی زمینه های ایجاد مدارس عالی و تخصصی برای مذاهب و دانشمندان دانش های گوناگون فراهم شد. این روند در نهایت سبب توسعه ی فرهنگ اسلامی در لایه های مختلف حیات اجتماعی ایران گردید.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: نهادها و مراکز آموزشی ، گونه شناسی ، قرون نخستین اسلامی ، ایران.