بررسی وضعیت کشور ایران در شاخص عملکرد محیط زیست (۲۰۰۶ الی ۲۰۲۴) و عوامل احتمالی و تاثیرگذار بر آن

نارضایتی از نتایج مخرب توسعه، باعث شکل گیری توسعه پایدار گشت. برخی فرضیه ها، فقر و اقتصاد ضعیف را پیشران تخریب محیط زیست می دانند؛ نمود بارز این رویکرد در سند توسعه پایدار مشاهده می شود که توسعه پایدار را در گرو از بین بردن فقر می داند. در مقابل، نظریه های جدید اعتقاد بر این دارد که نقش فقرا و کشورهای فقیر در مقابل افراد و کشورهای ثروتمند در تخریب محیط زیست اندک است. با این تفاسیر شاخص عملکرد محیط زیستی یکی از این شاخص هایی است که به مسائل و عملکرد محیط زیستی کشورها توجه داشته است؛ اما رتبه و تغییرات نامناسب ایران در این شاخص باعث شد تا، دلایل و ریشه های این مساله بر اساس اسناد علمی مورد بررسی قرار گیرد. رتبه ایران در شاخص عملکرد محیط زیستی در سال ۲۰۲۴ تاحدی نسبت به گزارش قبلی خود یعنی گزارش ۲۰۲۲ بهبود یافته و از رتبه ۱۳۳ در سال ۲۰۲۲ به ۱۱۲ ارتقا پیدا کرده است. اما بررسی گزارش های سال های قبل تر خصوصا تا سال ۲۰۱۸ نشان می دهد نمره ایران بسیار بهتر از حال حاضر بوده است. در این راستا، نتایج بررسی های این مطالعه نشان داد، اگرچه بخش قابل توجهی از اقتصاددانان فرضیه افزایش تولید ناخالص ملی، افزایش سهم تجارت، رونق اقتصاد و توسعه مالی را، مولفه های تاثیرگذار بر شاخص عملکرد محیط زیست بر می شمارند؛ اما نتایج بررسی های انجام گرفته، قطعیت و وحدتی در این راستا را نشان نداده است. همچنین در خصوص شهرنشینی و سطح تحصیلات نیز اجماع نظری دیده نشد. در مطالعات یافت شد: شاخص های دموکراسی و توسعه انسانی، امید به زندگی، حکمرانی خوب، کنترل فساد می توانند زمینه ساز بهبود کیفیت محیط زیست باشند و از سوی دیگر، داده و اطلاعات ناکافی جوامع بین المللی در خصوص ایران و عدم همخوانی برخی آمارها با واقعیت جامعه، افزایش تدریجی تعداد کشورها در شاخص عملکرد، تغییر در شاخص ها، تغییر در نحوه محاسبه شاخص ها، تحریم های اقتصادی، وجود نفت و یارانه انرژی، کم رنگ بودن نقش سازمان های مردم نهاد و اشخاص خصوصی در حمایت از محیط زیست، شخصیت

کلیدواژه ها:

محیط زیست ، توسعه پایدار ، شاخص عملکرد ، ایران ، عوامل تاثیرگذار