تحلیل عرفانی- روانشناختی از کشفیات متناقض مبتنی بر نور و رنگ

عرفا در سیر و سلوک نفسانی خود مراتب و مقاماتی را طی میکنند که هر کدام از آن مراتب، آثار خاص خود را دارد؛ از جمله اینکه عارف وقتی به مشاهدات قلبی رسید و تمثلات رنگین برای او حاصل شد، این تمثلات از مرتبه و مقام او حکایت میکند. رنگ از جمله عناصر مهم در زبان نمادین عرفان است که عرفا برای تحلیل معارف و حقایق به کار میگیرند. سالک در مسیر حرکت معنوی خود رنگهای مختلف و متفاوتی را شهود میکند که به ظاهر در تضاد و تناقض با هم هستند. از طرفی در روانشناسی رنگها، هر رنگ اثر روانی و معرفتی خاص خودش را دارد که گاهی در تضاد با هم میباشند و دو نوع حالت متضاد با هم را برای سالک به ارمغان میآورند. اکنون این پرسش مطرح میشود که با توجه به روانشناسی رنگها، آیا ممکن است عارف در یک مقام، دو حالت متفاوت و متناقض برای او حاصل شود؟ و این حکایت از شطحگویی او دارد یا باید به گونهای دیگر به تحلیل آن پرداخت؟ ما در این پژوهش با بیان بعضی از این وقایع در صددیم به تحلیل این تمثلات بپردازیم؛ به این صورت که سالک در ابتدای سلوک در مقام تلوین بوده، هر کدام از اسما و صفات الاهی با رنگ خاص خود بر او جلوهگری میکند؛ از طرفی تناسب و هماهنگی بین رنگهای متفاوت، عارف را از لذت شهود اسما و صفات به لذت شهود ذات حق سوق میدهد. با رسیدن به مقام تمکین عارف به عبادات و اذکارخود توجهی نمیکند و رنگها دیگر برای او جلوهای ندارد و به مقام فنا و شهود ذات حق رسیده که با نور و رنگ سیاه خودش را نشان می دهد؛ لذا تمثلات رنگی مختلف که در آن واحد برای عارف شهود میشود، حکایت از مقام او میکند و اینکه در ابتدای سلوک است نه اینکه تناقضگویی و شطح از او سر  زده باشد.

کلیدواژه ها:

رنگ ، شهود ، شطح ، تلوین و تکوین