مقایسه اثربخشی درمان مثبت گرا و کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی بر افکار خودآیند منفی و اضطراب امتحان دانش آموزان کنکوری با علائم روان تنی

مقدمه: دانش ­آموزان کنکوری به دلیل فشارهای تحصیلی و انتظارات اجتماعی، اغلب با مشکلات روان­شناختی مختلفی مواجه می­ شوند که می­تواند عملکرد تحصیلی و کیفیت زندگی آنها را تحت تاثیر قرار دهد. هدف از پژوهش حاضر مقایسه اثربخشی درمان مثبت­ گرا و کاهش استرس مبتنی بر ذهن­ آگاهی بر افکار خودآیند منفی و اضطراب امتحان دانش­ آموزان دختر کنکوری دارای علائم روان­ تنی بود. روش­: پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه و دوره پیگیری سه ماهه بود. جامعه آماری شامل دانش­ آموزان دختر مقطع متوسطه تحت نظارت و پیگیری مشاوران تحصیلی مراکز مشاوره شهر دزفول در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بودند. تعداد ۴۵ نفر از افراد واجد شرایط بر اساس معیارهای ورود و خروج به شیوه نمونه­ گیری هدفمند انتخاب شدند، و به طور تصادفی به دو گروه آزمایش و یک گروه گواه تخصیص یافتند. ابزار گردآوی داده­ ها پرسشنامه افکار خودآیند منفی (هولون و کندال، ۱۹۸۰) و پرسشنامه اضطراب امتحان (فریدمن-جاکوب، ۱۹۹۷) بود. هر دو گروه آزمایش و گروه گواه با استفاده از ابزار پژوهش مورد پیش­ آزمون قرار گرفتند. سپس مداخله درمان مثبت­ گرا (رشید و سلیگمن، ۲۰۱۳) به مدت ۸ جلسه و درمان کاهش استرس مبتنی بر ذهن ­آگاهی (کابات­زین، ۲۰۰۹) نیز به مدت ۸ جلسه برای گروه­ های آزمایش مختص خود، اجرا شد. اما گروه گواه در فهرست انتظار قرار گرفت. در پایان مداخلات هردو گروه آزمایش و گواه با استفاده از ابزار پژوهش مورد پس­ آزمون قرار گرفتند. سه ماه بعد، آزمون پیگیری از هر دو گروه آزمایش و گروه گواه به عمل آمد. داده­ ها از طریق نرم ­افزار SPSS نسخه ۲۸ با استفاده از آزمون تحلیل واریانس با اندازه­ گیری مکرر و آزمون تعقیبی بون­فرونی تحلیل شدند. یافته­ها: نتایج نشان داد که هر دو مداخله (درمان مثبت­ گرا و کاهش استرس مبتنی بر ذهن­ آگاهی) بر کاهش افکار خودآیند منفی و اضطراب امتحان دانش­ آموزان تاثیر معنادار دارند و این تاثیر در طول زمان پابرجا است (۰۱/۰>p). همچنین، تفاوت معناداری بین مداخله درمان مثبت­ گرا و کاهش استرس مبتنی بر ذهن­ آگاهی در کاهش افکار خودآیند منفی و اضطراب امتحان گروه نمونه مشاهده نشد (۰۵/۰افکار خودآیند منفی و اضطراب امتحان دانش­ آموزان کنکوری دارای علائم روان­ تنی داشته باشند. از این­ رو متخصصین، پژوهشگران و درمانگران این حوزه می­ توانند از این مداخلات به عنوان گزینه­ های موثر در این افراد استفاده کنند.

کلیدواژه ها:

Positive psychotherapy ، Mindfulness ، Negative automatic thoughts ، Test anxiety ، Psychosomatic symptoms ، Entrance exam. ، درمان مثبت گرا ، ذهن آگاهی ، افکار خودآیند منفی ، اضطراب امتحان ، علائم روان تنی ، کنکور.