ارزیابی میزان آلودگی و تاثیرات سلامتی عناصر بالقوه سمی در خاک های سطحی محدوده معدنی و کشاورزی در اطراف معدن باریت کوه مرقاول، شمال غرب مهاباد

کانه زایی و معدنکاری باریت با توجه به کانی های سولفیدی همراه، می تواند منبع مهمی برای آلودگی خاک به عناصر بالقوه سمی باشد. ارزیابی درجه آلودگی و تاثیرات سلامتی خاک های مرتبط با ماده معدنی باریت به عناصر بالقوه سمی در محدوده معدنی کوه مرقاول واقع در شرق مهاباد موضوع پژوهش فعلی است. نمونه برداری از خاک های سطحی (عمق نمونه برداری ۰ تا ۵ سانتی متر) محدوده معدنی و کشاورزی به طور مجزا انجام شد. نمونه برداری از خاک های سطحی محدوده معدنی به طور سیستماتیک عمود بر امتداد رگه اصلی باریت و به تعداد ۷ نمونه صورت گرفت. نمونه های خاک های کشاورزی از مرکز زمین های کشاورزی واقع در پایین دست محدوده معدنی و به تعداد ۶ نمونه برداشت شدند. غلظت عناصر بالقوه سمی در نمونه ها با استفاده از روش طیف سنجی نشر نوری پلاسمای جفت شده القایی (ICP-MS) اندازه گیری شد. برای هضم نمونه ها از روش چهار اسید (هیدروفلوئوریک، پرکلریک، نیتریک و هیدروکلریک) استفاده شده است. میانگین غلظت اکثر عناصر بالقوه سمی زیادتر از میانگین ترکیب خاک های جهانی و میانگین ترکیب پوسته بود. ضریب غنی شدگی در خاک های محدوده معدنی برای As خیلی شدید، Cu و Ba شدید، Cd و Mn متوسط و در خاک های کشاورزی As  دارای غنی شدگی شدید و Mo  غنی شدگی متوسط است. نتایج شاخص های محیط زیستی منفرد (شاخص زمین انباشت، ضریب آلودگی و نمرو) نشانگر آلودگی خاک به عناصر بالقوه سمی به ویژه برای As, Ba و Cu  است. بر اساس نتایج شاخص های آلودگی یکپارچه (مانند بار آلودگی ، PLI)، تمامی نمونه ها دارای درجه آلودگی زیاد هستند. بررسی تاثیرات سلامتی عناصر بالقوه سمی نشان می دهد که مواجهه طولانی مدت با عناصر As, Cr و Ni  برای هر دو گروه سنی در محدوده معدنی و Cr و Ni  در خاک های کشاورزی دارای خطرات سلامتی سرطان زایی قابل توجه است. خطر غیر سرطانزایی برای عناصر Ba, Cr, Mn و V  و برای هر دو گروه سنی در صورت مواجهه طولانی با خاک های محدوده معدنی و کشاورزی زیاد است.

کلیدواژه ها:

barite ، topsoil ، potentially toxic elements ، pollution index ، health risk index ، Mahabad. ، باریت ، خاک سطحی ، عناصر بالقوه سمی ، آلودگی خاک ، خطر سلامتی ، مهاباد.