شناسایی و اولویت بندی مولفه های ادراکی و درمانی نور روز در فضاهای آموزشی با بهره گیری از مدل سازی معادلات ساختاری

نور روز، به عنوان یکی از مهم ترین عوامل موثر بر کیفیت فضاهای آموزشی، تاثیرات گسترده ای بر ابعاد ادراکی و درمانی کاربران دارد. هدف پژوهش حاضر، شناسایی، مدل سازی و اولویت بندی مولفه های ادراکی و درمانی نور طبیعی در فضاهای آموزشی مدارس است. برای دستیابی به این هدف، ابتدا شاخص ها و زیرشاخص های مرتبط با نور روز از طریق مرور ادبیات نظری و مطالعات میدانی گردآوری شد. سپس، به منظور تحلیل ساختاری، از مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) در نرم افزارهای SmartPLS و AMOS استفاده گردید. شاخص های برازش نظیر GOF=۰.۹۲، CFI=۰.۹۵۸، RMSEA=۰.۰۶۰ ، نشان دهنده برازش قوی مدل مفهومی در هر دو بعد ادراکی و درمانی بودند. تمام بارهای عاملی نیز معنادار و بالاتر از ۰.۷ گزارش شد که بیانگر روایی همگرا و پایایی بالای سازه ها است.

در مرحله بعد، به منظور تعیین اولویت و وزن دهی مولفه ها، از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) بهره گرفته شد. یافته ها نشان داد که در بعد ادراکی، مولفه ی مود یا حس و حال (با وزن ۰.۱۷) بیشترین اهمیت را دارد و پس از آن تمرکز و خلاقیت و تاثیر بر فعالیت های روزمره قرار می گیرند. در بعد درمانی نیز، مولفه ی تولید سروتونین (با وزن ۰.۱۴) در جایگاه نخست قرار گرفت و مولفه های تنظیم چرخه خواب و درمان افسردگی در رتبه های بعدی قرار دارند. تحلیل حساسیت برای مولفه های کلیدی نشان داد که اولویت بندی به ویژه در بعد درمانی از پایداری نسبتا مناسبی برخوردار است.

این پژوهش همچنین بر تاثیرات ترکیبی نور روز در ابعاد شناختی، رفتاری و فیزیولوژیکی دانش آموزان تاکید دارد. علاوه بر بهبود ادراک فضایی، تعاملات اجتماعی و خلق وخو، نور طبیعی با تنظیم ریتم های بیولوژیک بدن، نقش موثری در کاهش استرس، بهبود خواب و افزایش بهره وری ذهنی ایفا می کند. چنین رویکردی به طراحی فضاهای آموزشی کمک می کند تا علاوه بر تامین نیازهای عملکردی، به نیازهای روانی و سلامت کاربران نیز پاسخ دهند.

کلیدواژه ها:

نور روز ، مولفه های ادراکی نور روز ، مولفه های درمانی نور روز ، فضاهای آموزشی ، مدل سازی معادلات ساختاری (SEM)