امکان سنجی تطبیق اصول فقه با الگوریتم های تصمیم گیری هوش مصنوعی در فقه معاملات نوین

در پرتو تحولات گسترده فناوری های هوش مصنوعی و ورود روزافزون آن ها به عرصه های معاملات دیجیتال، نظام فقه اسلامی با چالش های نوینی در تفسیر، تطبیق و اعمال احکام مواجه می باشد. به ویژه در فضایی که تصمیم گیری های معاملاتی دیگر صرفا وابسته به انسان نبوده و الگوریتم ها نقش میانجی را ایفا می کنند. هدف این پژوهش، امکان سنجی تطبیق اصول فقه شیعه از جمله قواعد ملاکات احکام، مصالح مرسله، قاعده لاضرر، و سیره عقلا با منطق تصمیم گیری الگوریتم های هوشمند در سازوکارهای معاملات نوین است. روش تحقیق در این مطالعه، توصیفی تحلیلی و تطبیقی بوده و با تحلیل متون اصولی، مباحث فلسفه فناوری، و ساختار الگوریتم های یادگیری ماشین انجام گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اصولی مانند قاعده عدل و لاضرر قابلیت تعبیه در الگوریتم های تصمیم گیر به عنوان معیارهای اخلاقی را دارند و می توانند در شکل گیری فقه معاملاتی دیجیتال نقش آفرینی کنند؛ همچنین، بهره گیری از سیره عقلا به مثابه الگوی عقلانیت عملی در فرایند تربیت سیستم های هوشمند می تواند در فرآیند یادگیری و تشخیص رفتارهای عقلایی موثر باشد. با این حال، محدودیت هایی چون عدم تشخیص نیت، فقدان درک عرف اجتماعی، و عدم توانایی تبیین زمینه های خاص از سوی ماشین ها، مانعی جدی در تطبیق کامل اصول فقه با تصمیم گیری ماشینی به شمار می آید.در نتیجه، می توان گفت که اصول فقه از ظرفیت مفهومی لازم برای حضور در عرصه هوش مصنوعی برخوردارند، اما بهره گیری موثر از آن ها مستلزم بازتعریف معرفتی اصول، طراحی چارچوب های نظارتی فقهی، و اتخاذ رویکردی بین رشته ای است که ترکیب عقلانیت دینی و فناوری را ممکن سازد؛ و این گام می تواند نقطه آغاز تحول در نظام حقوقی اسلامی در مواجهه با جهان هوشمند باشد.

کلیدواژه ها:

اصول فقه ، هوش مصنوعی ، تصمیم گیری الگوریتمی ، عدالت فقهی ، فناوری نوین.