بررسی اثرات تغییر پوشش زمین بر روی عرضه خدمات اکوسیستمی منتخب (منطقه موردمطالعه: شرق استان گیلان)

سابقه و هدف: از آنجایی که نگرانیها پیرامون اثرات مختلف برنامه ریزی رو به افزایش است، بسیاری از محققان در تلاش هستند تا بررسی کنند که چگونه تغییرات کاربری زمین و مدیریت پوشش زمین بر عرضه خدمات اکوسیستمی تاثیر می گذارد. با توجه به ارتباط تغییر کاربری اراضی و خدمات اکوسیستمی، انجام مطالعات در زمینه اثرات تغییر کاربری در برنامه ریزی ها بر روی کمیت خدمات ارائهشده توسط اکوسیستمها به منظور برنامه ریزی مکانی بهتر کاربری اراضی و اطمینان از عرضه پایدار خدمات اکوسیستم ضروری به نظر می رسد. بنابراین پژوهش حاضر بر این اساس و با هدف مقایسه میزان عرضه خدمات منتخب اکوسیستم در دو سناریوی مختلف تغییر کاربری اراضی و در بخشی از استان گیلان انجام شد. مواد و روش ها: در این مطالعه دو سناریو برای برنامه ریزی پوشش زمین در بخشی از شرق استان گیلان مورد نظر قرار گرفت. سناریوی اول بر مبنای روند تاریخی تغییر پوشش زمین در منطقه موردمطالعه با استفاده از مدل CA-Markov، و سناریوی دوم بر مبنای نیاز به مساحت هر کاربری بر اساس طرح آمایش منطقه و لحاظ معیارهای محیط زیستی به عنوان برنامه ریزی حفاظتی پوشش زمین با استفاده از مدل Mola در نرم افزار Idrisi ساخته شد. در گام دوم به منظور مقایسه نتایج دو سناریوی تغییر پوشش زمین بر روی میزان خدمات اکوسیستمی ارائه شده توسط منطقه موردمطالعه، کمی سازی خدمات اکوسیستمی ترسیب کربن، نگهداشت خاک و جلوگیری از سیلاب به وسیله مدل های مربوطه در نرم افزار InVEST انجام شد. نتایج و بحث: بر اساس مدل سازی انجام شده با ادامه روند گذشته تا سال ۲۰۲۰، میزان ذخیره کربن در سال ۲۰۴۰ نسبت به سال ۲۰۲۰، تقریبا ۴ میلیون تن کاهش خواهد یافت. بر اساس برنامه ریزی پوشش زمین صورت گرفته در سناریوی دوم، میزان مجموع کربن ذخیره شده در مقایسه با سال ۲۰۲۰ در حدود ۹۸۵۰۰۰۰ تن افزایش و نسبت به سناریوی اول در حدود ۱۴ میلیون تن افزایش یافته است. همچنین در سناریوی اول شاخص خدمت اکوسیستمی نگهداشت رواناب به ۳۶/۰ و حجم آن به ۱۴۸۸۱۹۲۰۹مترمکعب در کل حوضه خواهد رسید. در سناریوی دوم پژوهش نیز پتانسیل حجم سیلاب در حوضه موردمطالعه برابر با ۸۹/۱۴۱۶۷۳۳۰۷ مترمکعب می باشد و نسبت به سال ۲۰۲۰، تقریبا ۳درصد کاهش یافته است. همچنین شاخص ارائه این خدمت در منطقه برابر است با ۳۸/۰ و حجم آن ۹۰۲۲۹۳۶۳ مترمکعب می باشد. میزان خدمت اکوسیستمی نگهداشت خاک در سناریوی اول نسبت به سال ۲۰۲۰ با کاهشی ۵۲۸۵۷۶ تنی همراه خواهد بود. در سناریوی دوم پژوهش نیز نسبت به سناریوی اول، ۷۶۵۴۴۴ تن افزایش یافته است که خود حاکی از افزایش ارائه این خدمت توسط اکوسیستم می باشد. نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان می دهد که به طور کلی روند تغییرات میزان خدمات اکوسیستمی منتخب ارائه شده توسط حوضه، در سناریوهای اول و دوم به ترتیب کاهشی و افزایشی خواهد بود. این کاهش در سناریوی اول عمدتا ناشی تخریب جنگل ها به عنوان اساسی-ترین رکن تولید خدمات موردنظر در منطقه موردمطالعه و رشد شدید شهرها به عنوان کاربری هایی با کمترین سطح تامین آن ها است. و علت اصلی افزایش خدمات در سناریوی دوم توجه به دیدگاه حفاظتی در کنار پاسخگویی به نیازهای ساکنین منطقه در تعیین مساحت اختصاص داده شده به هر کاربری می باشد که این مسئله روند برنامه ریزی بر اساس توسعه پایدار را نشان می دهد.

کلیدواژه ها:

ترسیب کربن ، جلوگیری از سیلاب ، خدمات اکوسیستمی ، پوشش زمین ، نگهداشت خاک