تحلیل مخاطرات بهداشتی ناشی از دفع غیراصولی پسماندهای شهری و نقش شهرداری در مدیریت ایمن آن ها

دفع غیراصولی پسماندهای شهری یکی از چالش های اساسی زیست محیطی و بهداشتی در ایران است که سلامت عمومی، منابع طبیعی، و کیفیت زندگی شهری را به مخاطره می اندازد. این پژوهش با هدف تحلیل مخاطرات بهداشتی ناشی از مدیریت نادرست پسماندها و تبیین نقش محوری شهرداری ها در مدیریت ایمن و پایدار آن ها انجام شده است. با بهره گیری از رویکرد توصیفی-تحلیلی و تحلیل منابع معتبر داخلی و بین المللی، یافته ها نشان می دهند که دفع غیربهداشتی پسماندها به گسترش بیماری های عفونی مانند هپاتیت و لپتوسپیروز، آلودگی منابع آب و خاک از طریق نفوذ شیرابه، و افزایش ناقلین بیماری نظیر جوندگان و حشرات منجر می شود. بر اساس گزارش سازمان حفاظت محیط زیست، ۷۰ درصد پسماندهای شهری در ایران به صورت غیربهداشتی دفن می شوند که خطر آلودگی آب های زیرزمینی را تا ۴۵ درصد افزایش می دهد (سازمان حفاظت محیط زیست، ۱۴۰۲). همچنین، سوزاندن غیرمجاز پسماندها گازهای سمی مانند دیوکسین تولید کرده و بیماری های تنفسی را تشدید می کند (خبرگزاری مهر، ۱۴۰۳). شهرداری ها، به عنوان متولیان اصلی مدیریت پسماند طبق قانون مدیریت پسماندها (مصوب ۱۳۸۳)، می توانند با اجرای برنامه های تفکیک از مبدا، بهره گیری از فناوری های نوین مانند سیستم های هوشمند مبتنی بر اینترنت اشیا (IoT)، تقویت نظارت بر پیمانکاران، و ترویج فرهنگ سازی از طریق آموزش های هدفمند شهروندی، این مخاطرات را به حداقل برسانند. برای مثال، در شهر شیراز، اجرای طرح های آموزشی تفکیک از مبدا، مشارکت شهروندان را تا ۸۰ درصد افزایش داده و حجم پسماندهای دفن شده را ۲۵ درصد کاهش داده است (فتحی و همکاران، ۱۴۰۱، سیویلیکا). این مطالعه راهکارهای عملی شامل توسعه زیرساخت های بازیافت، استفاده از فناوری های پاک برای تولید کمپوست، پیاده سازی استانداردهای جهانی مانند ISO ۱۴۰۰۱، و تقویت نظارت بر فرآیندهای جمع آوری و دفع را پیشنهاد می دهد. این راهبردها نه تنها مخاطرات بهداشتی را کاهش می دهند، بلکه با بهبود بهره وری اقتصادی، مانند کاهش ۳۰ درصدی هزینه های دفع در مجتمع آرادکوه تهران (سازمان مدیریت پسماند تهران، ۱۴۰۳)، به توسعه پایدار شهری کمک می کنند. با هماهنگی بین دستگاهی، تخصیص بودجه های ملی، و جلب مشارکت عمومی، شهرداری ها می توانند محیطی ایمن تر و سالم تر برای شهروندان ایجاد کنند، در حالی که منابع طبیعی را حفظ کرده و نارضایتی های اجتماعی ناشی از آلودگی های زیست محیطی را به حداقل می رسانند.

کلیدواژه ها:

دفع پسماند ، مخاطرات بهداشتی ، تفکیک از مبدا ، بازیافت پایدار ، مدیریت شهری