تدوین مدل جامع مدیریت یکپارچه پروژه های عمرانی شهری با رویکرد افزایش بهره وری و شفافیت مالی (بر اساس تجربیات منطقه یک ایلام)

در سال های اخیر، مدیریت پروژه های عمرانی شهری به واسطه حجم سرمایه گذاری ها، تنوع ذی نفعان و حساسیت اجتماعی این پروژه ها با چالش هایی نظیر ضعف بهره وری، عدم شفافیت مالی، و اتلاف منابع روبرو بوده است. شهرداری منطقه یک ایلام، به عنوان بستری نمونه، با مسائل متعددی شامل تعدد پروژه های همزمان، محدودیت منابع مالی، پیچیدگی روندهای نظارتی و دشواری در ارزیابی عملکرد مدیران مواجه می باشد. فقدان مدل منسجم و یکپارچه مدیریت پروژه، موجب افزایش هزینه های جانبی، کاهش سرعت پیشرفت، تکرار خطاها، و بروز مواردی از عدم پاسخگویی شده است.هدف مقاله حاضر تدوین یک مدل جامع «مدیریت یکپارچه پروژه های عمرانی شهری» با تاکید بر افزایش بهره وری و شفافیت مالی براساس تجربیات عینی شهرداری منطقه یک ایلام است. ابتدا مهم ترین چالش های مدیریت پروژه در این منطقه با بهره گیری از روش های ترکیبی (مطالعه اسنادی، مصاحبه با مدیران و پیمانکاران و تحلیل SWOT) شناسایی شده است. یافته ها نشان می دهد که پراکندگی اطلاعات پروژه ها، نبود سامانه های متمرکز پایش و کنترل مالی، ضعف ابزارهای گزارش گیری عملکرد و استاندارد نبودن فرآیندهای مناقصه، از دلایل اصلی کاهش شفافیت مالی و افزایش پرت منابع هستند. همچنین، وجود تعاملات غیررسمی و فرآیندهای سلیقه ای منجر به کاهش اعتماد عمومی و دشواری در ارزیابی عادلانه عملکرد مدیران پروژه شده است.در ادامه با الگوبرداری از استانداردهای بین المللی مدیریت پروژه (PMBOK, PRINCE۲)، تجربیات موفق برخی کلان شهرهای داخلی (تهران، مشهد، اصفهان) و تحلیل تجربه های بومی منطقه یک ایلام، اجزای مدل پیشنهادی طراحی گردید. این مدل شامل شش محور کلیدی است: ۱) ایجاد سامانه متمرکز اطلاعات پروژه و مالی؛ ۲) استانداردسازی فرآیندهای برنامه ریزی و کنترل پروژه؛ ۳) شفافیت کامل مالی در تمام سطوح اجرا؛ ۴) ارزیابی و پایش مستمر با شاخص های کلیدی عملکرد (KPI)؛ ۵) ارتقای توانمندی مدیریتی و آموزش نیروهای مرتبط؛ و ۶) مکانیزم های پاسخگویی و گزارش گیری عمومی.برای ارزیابی مدل پیشنهادی، ابتدا نمونه ای از پروژه های شاخص منطقه انتخاب و با مدل سنتی مقایسه شد. نتایج نشان داد که اجرای برنامه مدیریت یکپارچه، منجر به کاهش متوسط ۲۵ درصدی هدررفت منابع، تسریع ۳۵ درصدی اتمام پروژه، و ثبت افزایش ۴۴ درصدی در رضایتمندی بهره برداران و نهادهای نظارتی شد. همچنین، قابلیت ردیابی مالی و کنترل هزینه ها به طور معنی داری افزایش یافته است.مقاله حاضر علاوه بر معرفی یک چارچوب عملیاتی برای مناطق شهرداری مشابه، نقش تعیین کننده ای برای دستیابی به مدیریت مطلوب منابع شهری و تقویت اعتماد اجتماعی ایفا می کند. اجرای گسترده مدل می تواند گامی موثر برای ارتقای شفافیت، افزایش بهره وری، و ایجاد نظام پاسخگویی کارآمد در پروژه های عمرانی کشور باشد.

کلیدواژه ها:

مدیریت یکپارچه پروژه ، پروژه های عمرانی شهری ، افزایش بهره وری ، شفافیت مالی ، شهرداری منطقه یک ایلام ، کاهش پرت منابع ، پاسخگویی مدیریتی ، مدل عملیاتی ، سامانه اطلاعات پروژه