برنامه ریزی و اجرای پروژه های شهری با رویکرد کاهش مخاطرات طبیعی (زلزله و سیل) در مدیریت شهری منطقه یک ایلام

با توجه به موقعیت جغرافیایی و مخاطرات متعدد طبیعی نظیر زلزله و سیل، منطقه یک شهر ایلام در معرض تهدیدهای متعددی قرار دارد که پیامدهای آن می تواند به خسارات جانی، مالی و اختلال در نظم اجتماعی منجر گردد. این پژوهش با هدف ارتقای تاب آوری شهری و کاهش خسارات بلایای طبیعی، به بررسی جامع فرآیند برنامه ریزی و اجرای پروژه های شهری با تاکید بر مدیریت یکپارچه بحران، اولویت بندی پروژه های ایمن سازی و توسعه تاب آوری می پردازد. در گام نخست، وضعیت فعلی منطقه از لحاظ ریسک پذیری نسبت به مخاطرات طبیعی بر اساس داده های مطالعات میدانی، اسناد رسمی و سوابق حوادث پیشین، تحلیل شده است. نتایج نشان می دهد در حدود ۴۵ درصد از بافت های ساختمانی منطقه پیش از تدوین و اجرای ضوابط بهسازی لرزه ای ایجاد شده اند و ۲۸ درصد مناطق شهری، سابقه بالای تکرار سیلاب دارند. ضعف در زیرساخت های مدیریت بحران، کمبود سیستم های هشدار سریع، نارسایی در ایمن سازی معابر و ساختمان های کلیدی، و همچنین کمبود آموزش های همگانی، اصلی ترین نقاط آسیب پذیری شهر محسوب می شوند.در این راستا، چارچوبی برای تدوین برنامه مدیریت بحران متناسب با ویژگی های خاص منطقه تدوین گردید که بر سه محور اصلی استوار است: الف) کاهش ریسک از طریق شناخت و اولویت بندی مخاطرات؛ ب) توانمندسازی زیرساختی و اجرایی برای ایمن سازی اولویت دار ساختمان ها و فضاهای عمومی؛ ج) توسعه تاب آوری اجتماعی و فرهنگی از طریق آموزش، مشارکت و ارتقای ظرفیت نهادی. در بخش فنی، با استفاده از تکنیک های تصمیم گیری چندمعیاره AHP و مشاوره با گروه های خبره، پروژه های ایمن سازی بر اساس میزان اهمیت، جمعیت تحت پوشش، ریسک بالقوه و هزینه-فایده رتبه بندی شدند. نتایج اولویت بندی نشان داد ارتقای ایمنی مراکز آموزشی، درمانی و مراکز حساس شهری بایستی در صدر اقدامات قرار گیرد و به موازات آن، بهسازی شبکه معابر اصلی و بهبود زهکشی و کانال های هدایت آب ضروری است.از منظر مدیریتی، طرح جامع مدیریت بحران منطقه، علاوه بر طراحی سناریوهای واکنش اضطراری و ایجاد بانک اطلاعاتی مخاطرات، تاکید ویژه بر مشارکت ذینفعان محلی، تعیین نقش دستگاه های اجرایی و تعریف وظایف و اختیارات دارد تا هماهنگی نهادی و سرعت واکنش افزایش یابد. به منظور ارزیابی تاب آوری، شاخص های کمی و کیفی نظیر میزان آمادگی عملیاتی، درصد ساختمان های مقاوم سازی شده و سطح آموزش و فرهنگ سازی مدنظر قرار گرفتند. یافته ها نشان می دهد اجرای سیاست های تلفیقی فنی، مدیریتی و اجتماعی می تواند ریسک حوادث طبیعی را تا ۳۷ درصد کاهش داده و توان بازیابی شهر پس از بحران را به طور معنی داری ارتقا دهد. جمع بندی مقاله بر ضرورت توجه به رویکرد برنامه ریزی جامع، تعامل میان بخشی، توجه به ویژگی های بومی و ارتقای سطح آموزش و مشارکت اجتماع در مدیریت شهری تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران ، کاهش مخاطرات طبیعی ، تاب آوری شهری ، ایمن سازی شهری ، اولویت بندی پروژه ها ، زلزله ، سیل