سازوکار مسئولیت بین المللی حاکم بر فعالیت های فضایی: تحلیل حقوقی چالش ها و راهکارهای نوین

سازوکار مسئولیت بین المللی در فعالیت های فضایی، مبتنی بر معاهدات بنیادین حقوق فضا، به ویژه معاهده فضای ماوراء جو (۱۹۶۷) و کنوانسیون مسئولیت بین المللی (۱۹۷۲) است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و تحلیل محتوای اسناد حقوقی، رویه دولت ها، آرای قضایی و دکترین حقوقی، به بررسی نقاط قوت، کاستی ها و چالش های معاصر نظام مسئولیت می پردازد. یافته ها نشان دهنده ابهام در مفاهیم کلیدی مانند «دولت پرتاب کننده»، «شیء فضایی» و «تقصیر» در مواجهه با فناوری های نوین مانند ماهواره های کوچک، صورت های فلکی عظیم، گردشگری فضایی و استخراج منابع آسمانی است. چالش های اصلی شامل عدم شمول خسارات زیست محیطی غیرمستقیم، پیچیدگی اثبات تقصیر در برخوردهای مداری، و ناکارآمدی سازوکارهای حل اختلاف کنونی است. این مقاله با تاکید بر تفسیر پویای مفاهیم سنتی، تقویت رویه های دولتی، توسعه استانداردهای غیرالزام آور، و پیشنهاد تدوین پروتکل تکمیلی به کنوانسیون ۱۹۷۲، راهکارهایی برای ارتقای کارآمدی نظام مسئولیت ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

مسئولیت بین المللی فضایی ، کنوانسیون مسئولیت ۱۹۷۲ ، دولت پرتاب کننده ، مسئولیت مطلق ، مسئولیت مبتنی بر تقصیر ، زباله های فضایی ، جبران خسارت ، گردشگری فضایی