اجبار در حین ارتکاب جرم در قوانین جزای ایران

این پژوهش با هدف بررسی مفهوم و آثار اجبار در حین ارتکاب جرم در قوانین جزایی ایران، به تحلیل ارکان، شرایط تحقق و انواع اجبار مادی و معنوی پرداخته است. نتایج نشان داد که قوانین جزایی ایران، به ویژه قوانین پیش و پس از اصلاحات، تفاوت های قابل توجهی در تبیین و برخورد با موارد اجبار و اکراه داشته اند. در قوانین قدیمی، اجبار به عنوان عامل رافع مسئولیت کیفری تلقی می شد، اما در قوانین جدید، به ویژه ماده ۱۵۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، به جای اجبار، بر اکراه غیرقابل تحمل تاکید شده است، که نشان دهنده تغییر در رویکرد قانونگذار است. یافته های این مطالعه حاکی است که در نظام حقوقی ایران، اجبار در جرائم عمدی مانند قتل و سرقت، به دلیل نفی اراده و سلب اختیار، معمولا موجبات معافیت از مسئولیت کیفری را فراهم می آورد، در حالی که در جرائم حد و قصاص، نقش اجبار به صورت مستقیم کمتر مورد توجه قرار گرفته است. همچنین، تحلیل تطبیقی نشان داد که در بسیاری از نظام های حقوقی جهان، اجبار و اکراه به عنوان عوامل رافع مسئولیت پذیرفته شده اند، اما تفاوت های ماهوی میان آن ها در آثار حقوقی و کیفری، نیازمند تبیین دقیق تر در قوانین داخلی است. در پایان، پیشنهاد می شود که قانون گذار با تفکیک روشن میان انواع اجبار و تعیین آثار هر کدام در قوانین جزایی، از بروز ابهامات و تداخل در احکام قضایی جلوگیری نماید. این پژوهش، اهمیت تبیین دقیق و علمی مفاهیم مربوط به اجبار را در ارتکاب جرائم، در جهت عدالت کیفری و کاهش خطاهای قضایی، آشکار می سازد.

کلیدواژه ها:

اجبار در قانون مجازات اسلامی ، مسئولیت کیفری ، اکراه و اجبار ، مسئولیت مکره و مجبر ، قوانین جزایی ایران