تحلیل تاریخی کاربست سیاسی مفهوم فتنه و تاثیرات آن بر ساختار قدرت و مشروعیت در جوامع اسلامی

این پژوهش با بهره گیری از روش تحلیل محتوای متون تاریخی و بررسی اندیشه های کلامی و فقهی، به تحلیل کاربست سیاسی مفهوم «فتنه» در اندیشه اسلامی و تاثیر آن بر ساختار قدرت و مشروعیت در جوامع اسلامی می پردازد. پرسش اصلی تحقیق این است: «مفهوم فتنه چگونه به عنوان ابزاری سیاسی برای توجیه مشروعیت حاکمان و حفظ نظم قدرت در تاریخ اسلام به کار رفته و چه تاثیری بر شکل گیری ساختارهای استبدادی داشته است؟» فرضیه پژوهش بر این پایه استوار است که فتنه، که در ابتدا به عنوان تهدیدی برای وحدت امت اسلامی تعریف می شد، در گذر زمان به ابزاری برای توجیه «اطاعت مطلق از حاکمان» و تقویت ساختارهای استبدادی تبدیل شده است. این تحول با مشارکت فعالانه برخی علمای دین در ارائه توجیه های شرعی برای سرکوب فتنه و تثبیت اقتدار حاکمان همراه بوده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که تفسیرهای دینی و سیاسی از فتنه، نه تنها در تثبیت قدرت حاکمان موثر بوده، بلکه به بازتولید گفتمان هایی انجامیده که مشروعیت نظام های استبدادی را در پوشش «حفظ وحدت امت» تقویت می کند.

کلیدواژه ها:

فتنه ، کاربست سیاسی ، مشروعیت ، قدرت ، اندیشه اسلامی