ابعاد حقوقی به کارگیری هوش مصنوعی در فناوری های فضایی در پرتو حقوق بین الملل فضا

هوش مصنوعی، سامانه ای رایانه ای است که عملکرد آن تا حد زیادی مشابه با ذهن انسان طراحی شده و از فناوری های شناختی برای تقلید فرآیندهای ذهنی انسان بهره می برد. هرچه توانایی هوش مصنوعی در تصمیم گیری مستقل افزایش یابد، نقش انسان در این فرآیندها کمرنگ تر می شود. از این رو، با گسترش استفاده از هوش مصنوعی در فناوری های نوین از جمله فناوری های فضایی، شاهد کاهش تدریجی مداخله انسانی در تصمیم گیری های فنی و پیچیده هستیم و در بسیاری از موارد، این هوش مصنوعی است که جای انسان تصمیم می گیرد. از آغاز فعالیت های فضایی در دهه ۱۹۶۰، انجام ماموریت های فضایی نظیر بهره برداری از منابع طبیعی اجرام آسمانی عمدتا با تکیه بر فضانوردان انسانی صورت می گرفت؛ افرادی که دارای قدرت تحلیل، تصمیم گیری و درک موقعیت بودند. اما طی سال های اخیر، پیشرفت های قابل توجهی در حوزه فناوری های فضایی به ویژه در زمینه سامانه های ماهواره ای، ربات های هوشمند و سامانه های خودکار مبتنی بر هوش مصنوعی صورت گرفته است. این پیشرفت ها موجب شده که در بسیاری از عملیات، هوش مصنوعی نقش محوری در تصمیم گیری و اجرای وظایف ایفا کند. ماهیت فنی و پیچیده فضاپیماها و سایر تجهیزات فضایی، محیط مناسبی برای توسعه و بهره گیری از سامانه های هوشمند فراهم کرده است؛ به گونه ای که امروز تقریبا تمامی فعالیت های فضایی از جمله سنجش از دور، ارتباطات ماهواره ای، و حتی عملیات تعمیر و نگهداری در فضا قابلیت ارتقاء با استفاده از هوش مصنوعی را دارند. در حال حاضر، فناوری های هوشمند فضایی در زمینه های مختلفی مانند پاک سازی زباله های فضایی، استخراج منابع معدنی از اجرام آسمانی، و انجام ماموریت های کاوشگرانه به کار گرفته می شوند. از سوی دیگر، این پیشرفت ها نه تنها به بهبود کیفیت خدمات فضایی کمک کرده اند، بلکه تاثیرات مثبت چشمگیری نیز بر حوزه های زمینی داشته اند. برای مثال، از طریق فناوری های فضایی مبتنی بر هوش مصنوعی، خدمات موثرتری در حوزه هایی چون حمل ونقل، مدیریت هوشمند شهری، ارتقاء امنیت ملی و امنیت سایبری، بهینه سازی کشاورزی، و پایش تغییرات اقلیمی ارائه می شود. با وجود مزایای متعدد استفاده از هوش مصنوعی در صنعت فضایی، گسترش این نوع فناوری ها چالش های حقوقی و عملی جدیدی را نیز به همراه داشته است. سامانه های مبتنی بر هوش مصنوعی که در اکتشاف فضای ماورای جو یا در بخش تجاری صنعت فضا مورد

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، حقوق بین الملل فضا ، مسئولیت بین المللی