مقدمهمحیط زیست دارای منابعی ارزشمند و در عین حال خطرات بالقوه است. بلایای طبیعی، به ویژه سیل، به عنوان یک تهدید بزرگ برای جامعه مطرح است. سیل یک پدیده طبیعی تکرارشونده است که همواره باعث تخریب گسترده و خسارات انسانی و اقتصادی می شود. در این میان، شناخت عوامل موثر بر تغییرات سیلابی رودخانه ها، به ویژه در اثر احداث سازه های کنترل آب و وقوع خشکسالی، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر
خشکسالی و احداث سدها بر تغییرات
سیلاب های حداکثر
رودخانه کارون انجام شده است.مواد و روش ها به منظور تحلیل روند
سیلاب ها، داده های دبی حداکثر لحظه ای ایستگاه هیدرومتری اهواز در یک بازه زمانی ۵۰ ساله (۱۳۹۵-۱۳۴۵) مورد بررسی قرار گرفت. برای تحلیل داده ها از روش های آماری شامل تحلیل واریانس، رتبه بندی دبی های حداکثر و تحلیل فراوانی
سیلاب استفاده شد. همچنین، وضعیت سدهای احداث شده در حوزه آبخیز کارون و شاخص
خشکسالی SPEI جهت بررسی اثرات متقابل تغییرات اقلیمی و مداخلات انسانی بر رژیم سیلابی رودخانه مورد ارزیابی قرار گرفت.نتایجتحلیل روند احداث سدها در آبخیز کارون نشان داد که توسعه سدسازی در طول این دوره تاثیر قابل توجهی بر کاهش دبی های حداکثر داشته است. نتایج نشان داد که احداث سدها تاثیر قابل توجهی در کاهش دبی های اوج سیلابی پایین دست به خصوص در دو دهه اخیر (۱۳۹۵-۱۳۷۵) داشته، اما در برخی موارد، مدیریت نامناسب مخازن منجر به افزایش شدت
سیلاب های ناگهانی شده است. پس از احداث سدهای بزرگ ازجمله سدهای کارون ۱، ۳ و ۴، میزان دبی های اوج در ایستگاه هیدرومتری اهواز کاهش محسوسی داشته است. این کاهش نشان دهنده نقش سازه های کنترلی در مدیریت
سیلاب ها و تنظیم جریان های خروجی است. بااین حال، در برخی موارد، تغییر در رژیم جریان و تاخیر در تخلیه مخازن می تواند موجب افزایش خطر وقوع
سیلاب های ناگهانی شود، به ویژه در مواقعی که ظرفیت مخازن به دلیل رسوب گذاری کاهش یافته است. همچنین، بررسی شاخص
خشکسالی SPEI نشان داد که دوره های
خشکسالی طولانی مدت با کاهش ظرفیت نفوذپذیری خاک و افزایش رواناب سطحی، احتمال وقوع
سیلاب های ناگهانی را افزایش داده اند. به طوری که در دهه اخیر مورد بررسی (۹۵-۱۳۸۵)با شرایط
خشکسالی شدید، ۱۳ درصد شرایط
خشکسالی بسیار شدید و ۲۹ درصد
خشکسالی متوسط و ضعیف همراه بوده است و تنها در محدوده بسیار کوچکی در حدود ۱ درصد شرایط ترسالی و در کمتر از ۵ درصد شرایط نرمال بوده است این درحالی است که در دهه اول ( ۵۵-۱۳۴۶ ) ۱۸ درصد مساحت حوضه تحت تاثیر انواع
خشکسالی و تقریبا ۲۲ درصد دارای شرایط نرمال بوده است. ۶۰ درصد مساحت کل حوضه نیز در شرایط انواع ترسالی قرار گرفته است.نتیجه گیریتاثیر
خشکسالی های به وقوع پیوسته در یک دهه اخیر بر وقوع
سیلاب به صورت افزایش فراوانی وقوع
سیلاب در دهه آخر بازه زمانی مطالعه شده است. از سوی دیگر اکثریت قریب به اتفاق
سیلاب های دهه اخیر
سیلاب های با دوره بازگشت کم (۲ و ۵ ساله) و با شدت کم هستند. این در حالی است که در دهه های قبلی، همزمان با شدت
خشکسالی کم، شاهد فراوانی وقوع
سیلاب کمتر اما وقایع سیلابی با دوره بازگشت بیشتر بوده ایم. این یافته ها اهمیت در نظر گرفتن هم زمان عوامل اقلیمی و سازه ای در
مدیریت منابع آب و کاهش خسارات
سیلاب را برجسته می سازد.