آسیب های ادراکی میراث قنات ایرانی در شرق استان کرمان

به واسطه وجود قنات های متعدد به عنوان یک شیوه استحصال پایدار و تاریخی آب بوده است که کشاورزی گسترده و سکونتگاه انسانی شرق استان کرمان شکل یافته و به گفته یونسکو به نماد بارز تعامل انسان با محیط گرم و خشک کویری تبدیل شده است. با این وجود همانند اغلب نواحی قناتی کشور ایران، قنات های این منطقه نیز طی دهه های اخیر با مشکلات متعددی روبرو بوده اند و خصوصا در شهرستان های نرماشیر، فهرج، گنبکی و ریگان قنات های بسیاری خشک شده و از دست رفته اند. به همین جهت هدف پژوهش حاضر، شناسایی عوامل آسیب زای قنات ایرانی در شهرستان های شرق استان کرمان با محوریت شهرستان بم بوده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای مصاحبه های نیمه ساختاریافته صورت پذیرفته است. جامعه آماری این تحقیق ۲۰ نفر از مقنیان خبره، مالکان قنوات، کارشناسان ادارات آب منطقه ای و جهاد کشاورزی بوده اند که به روش گلوله برفی انتخاب شده اند. در مجموع ۱۸ کد اولیه و ۶ کد محوری به عنوان عوامل آسیب رسان به قنوات تحت عناوین عوامل طبیعی، عوامل ذاتی، عوامل اقتصادی، عوامل اجتماعی، عوامل نهادی و نقض حریم شناسایی شدند. توجه به این عوامل و مولفه های شناسایی شده، میتواند دستمایه مناسبی برای تصمیم سازی و اقدامات نهادهای متولی بالادستی و بومی جهت رفع آسیب های قنوات باشد.

کلیدواژه ها:

قنات ایرانی ، میراث فرهنگی ، شهرستان بم ، قنات های کرمان ، خشکیدگی قنات