تاثیر سازمان دهی محیط بر خلوت کاربران در مکان های فرهنگی (بررسی موردی: باغ کتاب تهران)

مطالعات انسان و محیط نشان می­دهد مطالعه فضای کالبدی مستلزم ملاحظه فعالیت­ها در آن است. فضاهای فرهنگی به دلیل داشتن پتانسیل­های مختلف که باعث بروز فعالیت­های متنوعی می­شود، از اهمیت ویژه­ای برخوردار هستند، به همین جهت یافتن مهمترین مولفه­های تاثیرگذار در طراحی فضاهای فرهنگی یکی از مهمترین مسائلی است که امروزه طراحان به دنبال آن هستند. به همین منظور در این پژوهش باغ کتاب تهران بعنوان یکی از نمونه­های شاخص که دارای مولفه­های فضایی مختلف است، انتخاب و مورد تحلیل قرار گرفت. بررسی روابط میان افراد در فضاهای فرهنگی در سازمان­دهی فضایی آنها موثر است. خلوت یکی از رفتارهای اجتماعی است، تعیین­کننده فاصله و مرز میان افراد است و فرد می­تواند به کمک آن بر روابط خود با دیگران نظارت و کنترل داشته باشد. ساز و کارهای دستیابی به خلوت در محیط کالبدی به وسیله سازمان­دهی مناسب محیط فراهم می­شود و به طراحان کمک می­کند تا بستری با فرصت­های مکانی قابل گزینش را برای کاربر فراهم کند. پژوهش پیش رو ضمن شناسایی مولفه­های تاثیرگذار بر خلوت در پی پاسخ به چگونگی تاثیر سازمان­دهی محیط بر خلوت کاربران در مکان­های فرهنگی مانند باغ کتاب تهران است. این تحقیق با استفاده از روش تلفیقی (کیفی-کمی) به دنبال یافتن آن دسته از مولفه­های سازماندهی محیطی موثر بر میزان خلوت­گزینی کاربران در مکان­های فرهنگی است. جهت رسیدن به این هدف با بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای و رسیدن به اجماع نظری در مصاحبه با متخصصان حوزه معماری، مولفه های موثر سازمان­دهی محیط بر خلوت کاربران استخراج شد که عبارتند از ارتباط و کنترل، هم پیوندی فضاها، تناسبات هندسی مسیرهای ارتباطی، خوانایی مسیرها، چشم انداز طبیعی و عمق فضا. سپس پرسشنامه ای بین کاربران تنظیم و توزیع شد و در تحلیل داده های پرسشنامه به روش همبستگی و تحلیل مسیر به تبیین مدل و استخراج سه چرخه عملکردی، کالبدی و رفتاری پرداخته شد. در مدل نهایی رابطه میان مولفه ها و میزان تاثیر آنها بر یکدیگر تحلیل و ارزیابی شده است. همچنین گردآوری اطلاعات بر مبنای مشاهدات میدانی با استفاده از منابع و نقشه­های معتبر بوده و  استخراج و تحلیل داده ها توسط نرم افزار A – Graph مدل­یابی شاخه­ای فضا مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج حاصل مبتنی بر یافته­های پژوهش نشان می­دهند، بین مولفه­های اثرگذار بر خلوت­پذیری در فضاهای فرهنگی اختلاف معنادار وجود دارد، از دیدگاه کاربران، چیدمان و خوانایی فضا مهمترین معیار اثرگذار بر خلوت­پذیری در فضاهای فرهنگی می­باشد و پس از آن دعوت­کنندگی، فضاهای شخصی و فضاهای چند منظوره جای دارند.

کلیدواژه ها:

The effect of environmental. users' privacy.cultural places.Tehran Book Garden ، خلوت ، سازمان دهی فضا ، گراف توجیهی ، هم پیوندی.