تاملی بر نقش خود متمایز سازی بر بهزیستی اجتماعی ومداوای اجتماعی دانش اموزان دختر(مطالعه ای مروری)۱

خودمتمایزسازی مفهومی روان شناختی است که به توانایی فرد برای حفظ مرزهای شخصی، افکار و احساسات مستقل، در عین برقراری رابطه عاطفی سالم با دیگران اشاره دارد. این ویژگی در دوران نوجوانی، به ویژه در میان دختران، از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ چرا که آن ها در معرض فشارهای اجتماعی، هنجارهای جنسیتی و بحران های هویتی خاص قرار دارند. پژوهش ها نشان می دهد که سطح بالای خودمتمایزسازی با بهزیستی اجتماعی بالاتر، عزت نفس بیشتر و کاهش رفتارهای ناسازگارانه ارتباط دارد. دخترانی که قادر به تفکیک احساسات خود از دیگران هستند، کمتر دچار تعارضات درونی و وابستگی های ناسالم می شوند. همچنین، خودمتمایزسازی نقش میانجی در ایجاد هویت سالم و تنظیم هیجانی دارد که هر دو برای تعاملات اجتماعی مثبت ضروری اند. در این میان، محیط خانواده و کیفیت روابط والد-فرزند نیز می تواند بر شکل گیری این ویژگی موثر باشد. به عبارتی، خودمتمایزسازی به فرد کمک می کند در گروه باقی بماند، اما هویت شخصی خود را گم نکند.از سوی دیگر، مداوای اجتماعی یا بازتوانی اجتماعی به فرایند بازسازی مهارت ها و روابط اجتماعی در افرادی اطلاق می شود که دچار آسیب های روانی یا اجتماعی شده اند. در زمینه دانش آموزان دختر، که ممکن است به واسطه تجربیات زیسته خاص (نظیر قلدری، طرد اجتماعی یا تبعیض جنسیتی) با افت در عملکرد اجتماعی مواجه باشند، ارتقاء خودمتمایزسازی می تواند یکی از مداخلات موثر باشد. این مهارت به آن ها کمک می کند تا ضمن خودپذیری، در برابر فشار جمعی ایستادگی کرده و تصمیم گیری سالم تری داشته باشند. مداخله های آموزشی مبتنی بر خودآگاهی، مهارت افزایی هیجانی، و آموزش های بین فردی می توانند باعث تقویت این ظرفیت شوند. در بررسی های مروری اخیر نیز تاکید شده که برنامه های تقویت خودمتمایزسازی در مدارس، منجر به کاهش استرس اجتماعی، افزایش کیفیت دوستی ها و ارتقاء سازگاری تحصیلی شده است. در مجموع، خودمتمایزسازی به عنوان پیوندی میان بهزیستی اجتماعی و مداخله های تربیتی، ابزاری قدرتمند در پرورش سلامت روان دختران نوجوان به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

خود متمایز سازی ، بهزیستی اجتماعی ، مداوای اجتماعی ، دانش آموزان دختر