بررسی جلوه های آیین تشرف در منطق الطیر عطار: رویکرد معناشناسانه و ادبی

منطق الطیر عطار، فراتر از یک مثنوی عرفانی، روایتی نمادین از سلوک روحانی و گذر از مراتب وجودی تا وصول به حقیقت مطلق است. در این مقاله، با رویکردی معن اشناسانه و ادبی، مفهوم آیین تشرف به عنوان ساختاری آیینی و معرفتی مورد بررسی قرار گرفته است. این آیین که در سنت های دینی و اسطوره ای، فرایندی برای عبور از وضع پیشین به هویتی نوین تلقی می شود، در داستان پرواز مرغان به سوی سیمرغ به طرزی تمثیلی بازنمایی می شود. هر یک از وادی های هفت گانه، مرحله ای از سلب تعلقات و گذار از خویشتن پیشین را به تصویر می کشد که در نهایت، با اتحاد مرغان با سیمرغ و کشف حقیقت درون، به پایان می رسد. روش کار مقاله مبتنی بر تحلیل کیفی متن با اتکا بر مفاهیم نشانه شناسی، معناشناسی عرفانی، و تحلیل روایی است. ابتدا ساختار کلی روایت و هفت وادی تحلیل می شود، سپس جایگاه مفاهیمی چون عشق، فنا، حیرت و وحدت وجود در مسیر تشرف بررسی می گردد. نتایج پژوهش نشان می دهد که منطق الطیر، الگویی کامل از آیین تشرف را در قالبی ادبی و تمثیلی بازآفرینی می کند. شخصیت مرغان، هر یک بازتابی از وجوه انسانی و موانع درونی اند و سیمرغ نماد حقیقت وحدانی است که تنها از رهگذر رنج، تهی سازی و دگرگونی هویت قابل دستیابی است. از این رو، عطار با بهره گیری از ابزارهای بالغی، روایت گری رمزی و ساختار آیینی، سلوک عرفانی را به سطحی از ادراک شاعرانه و فلسفی ارتقا داده است.

کلیدواژه ها:

منطق الطیر ، وادی ها ، رمز و نماد ، سفر عرفانی ، تحول هویت