بازتعریف دموکراسی در جهان جنوب: کارآمدی و بهینگی اپیستوکراسی در حکمرانی نوین

این پژوهش به واکاوی مفهوم اپیستوکراسی یا حکمرانی مبتنی بر دانایی و شایستگی، به عنوان جایگزین بالقوه یا نسخه ای بروزرسانی شده برای دموکراسی در کشورهای جهان جنوب می پردازد. در دهه های اخیر، موج فزاینده ای از پوپولیسم در جهان، از جمله در بسیاری از کشورهای آسیایی و اروپایی، به شکل گیری الگوهایی از دموکراسی منجر شده است که اغلب بر احساسات عمومی، وعده های کوتاه مدت تکیه داشته و توجهی به تخصص و توانایی افراد ندارند. این وضعیت نه تنها کیفیت تصمیم گیری های کلان را کاهش داده، بلکه موجب تضعیف نهادهای دموکراتیک، کاهش اعتماد عمومی و گسترش فساد ساختاری شده است. در چنین بستری، اپیستوکراسی به عنوان یک مدل مفهومی و سیاسی مطرح می شود که در آن دانش، تجربه و صلاحیت به عنوان مبنای تاثیر در فرآیندهای حکمرانی در نظر گرفته می شوند. این رویکرد، با تاکید بر شایسته سالاری و عقلانیت، به دنبال ارتقاء کارایی حکمرانی، انسجام سیاست گذاری و کاهش نوسانات ناشی از عوام گرایی سیاسی است. تحقیق حاضر با بهره گیری از روش شناسی ترکیبی (شامل تحلیل نظری و مطالعات موردی تطبیقی) به تحلیل وضعیت دموکراسی در جهان می پردازد. اغلب کشورهای درحال توسعه، به رغم تفاوت های ساختاری و فرهنگی، هر یک تجربه هایی از ادغام نسبی عناصر فن سالاری در درون ساختارهای حکمرانی خود داشته اند. بررسی تطبیقی این نمونه ها، بینش ارزشمندی درباره ظرفیت ها و محدودیت های تلفیق حکمرانی مبتنی بر تخصص با اصول دموکراسی مشارکتی ارائه می دهد. در نهایت، این پژوهش در صدد حذف دموکراسی نیست، بلکه پیشنهاد می دهد که با بهره گیری از ظرفیت های فکری و تخصصی، می توان دموکراسی را تقویت کرد و مسیر توسعه ی پایدار، عادلانه و مبتنی بر خرد جمعی را هموار ساخت.

کلیدواژه ها:

اپیستوکراسی ، دموکراسی ، حکمرانی ، جهان جنوب ، ایران