ارزیابی کیفیت تنه درختان دانه زاد بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.) در ارتباط با طبقه قطری و ارتفاع از سطح دریا در جنگل های ایلام

مقدمه: جنگل های بلوط زاگرس با وجود ارزش های بی مانند زیست محیطی و اقتصادی، با چالش های متعددی از جمله قطع درختان، تغییر کاربری اراضی، چرای بی رویه دام و فعالیت های کشاورزی روبه رو هستند که فشار شدیدی بر سلامت و کیفیت درختان وارد می آورد. این عوامل مخرب سبب پوسیدگی در تنه، خشکیدگی تاج و تنه، ایجاد زخم و حفره و دیگر ناهنجاری ها می شود و تداوم این روند تخریبی، به ویژه تحت تاثیر گرمایش زمین، ممکن است به تضعیف جمعیت گونه های جنگلی و تهدید جدی برای آینده جنگل های بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.) منجر شود. هدف این پژوهش ارزیابی کیفیت ظاهری تنه درختان بلوط در جنگل های زاگرس به منظور شناسایی و تحلیل آسیب ها و نقایص گوناگون برای مدیریت پایدار و حفظ سلامت جنگل هاست. مواد و روش ها: در این تحقیق، به ارزیابی کیفیت تنه درختان بلوط ایرانی در سه طبقه ارتفاعی مختلف شامل پایین بند (قلارنگ ۱۴۰۰-۱۱۵۰ متر)، میان بند ­(سیوان ۱۶۵۰-۱۴۰۰ متر) و بالابند ­­(مانشت ۱۹۰۰-۱۶۵۰ متر) در جنگل های زاگرس پرداخته شد. برای تحلیل جامع آسیب ها و نقایص تنه درختان، از الگوی ارزیابی لاریو استفاده شد که شامل شناسایی و طبقه بندی نقایص به دسته های مختلف مانند حفره ها، زخم ها و دیگر ناهنجاری ها براساس ظاهر درختان است. این الگو ابزار مفیدی برای درک و مدیریت وضعیت سلامت درختان و بهبود روش های حفاظت از جنگل ها به شمار می رود و نتایج موید کاربرد موثر این الگو در مدیریت پایدار جنگل های زاگرس است. یافته ها: نتایج این پژوهش نشان داد که درختان در طبقه های ارتفاعی و قطری مختلف، آسیب دیدگی های متفاوتی داشتند. درختان دارای قطر کمتر از ۳۵ سانتی متر بیشتر در معرض آسیب های مختلف مانند زخم ها، حفره ها و خشکیدگی در تنه بودند. درختان طبقه قطری دوم (بیشتر از ۳۵ سانتی متر) آسیب دیدگی کمتری داشتند. در ارتفاعات پایین بند، بیشترین آسیب دیدگی مشاهده شد و به ویژه درختان دارای قطر کمتر از ۳۵ سانتی متر آسیب های بیشتری را تجربه کردند. تفاوت های معنی داری بین طبقه های قطری و ارتفاعی در مناطق مختلف وجود داشت که نشان دهنده تاثیر شرایط اکولوژیکی و ساختار درختان بر آسیب دیدگی آنهاست. همچنین تخریب های انسانی، حضور دام، انگیزه های اقتصادی مانند کشت زیرآشکوب و سرشاخه زنی در منطقه پایین بند موجب ضعف فیزیولوژیک درختان، ایجاد حفره و زخم، آسیب های فیزیکی و درنتیجه خشکیدگی، زوال درخت و کاهش پایه های درختان سالم شد. نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان می دهد که الگوی لاریو در جنگل های زاگرس ایلام به عنوان یک ابزار علمی کارآمد و موثر می تواند نقش مهمی در ارزیابی و مدیریت این جنگل ها داشته باشد. این الگو با سنجش شاخص های مختلف، وضعیت سلامت جنگل ها را ارزیابی می کند. این ارزیابی ها به مدیران منابع طبیعی امکان می دهد که با اطلاعات دقیق تری درباره وضعیت جنگل ها، تصمیمات موثرتری برای حفظ و احیای این منابع ارزشمند بگیرند. استفاده از الگوی لاریو می تواند به بهبود مدیریت پایدار، کاهش آسیب های ناشی از بهره برداری غیرمجاز و افزایش پایداری اکوسیستم های جنگلی زاگرس کمک کند. به این ترتیب، این الگو به عنوان یک ابزار علمی موثر، نقش کلیدی در حفظ و تقویت پایداری جنگل های زاگرس دارد.

کلیدواژه ها:

آسیب های تنه ، الگوی لاریو ، بلوط ایرانی ، جنگل های زاگرس ، کیفیت تنه درختان