تحلیل جامعه شناختی و روان شناختی مجموعه ی «عصافیر بلا اجنحه» محمود درویش

مجموعه شعر «عصافیر بلا اجنحه» نخستین اثر محمود درویش است که دغدغه های عمیق جامعه فلسطین به ویژه وضعیت کودکان آواره و بی دفاع را به زبان شعر کودکانه بازتاب می دهد. این پژوهش با هدف تحلیل ابعاد جامعه شناختی و روان شناختی این اثر، به روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر روش تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که شعرهای این مجموعه، ضمن ترسیم تجربه تلخ آوارگی، محرومیت و فقدان، بحران هویت و ازخودبیگانگی را در بستر فضایی اسطوره ای و نمادین به تصویر می کشند. در سطح جامعه شناختی، «پرندگان بی بال» استعاره از نسلی است که امید و پرواز را آرزو می کند اما در قفس تبعید و جنگ محبوس است؛ و نهاد خانواده در این اشعار همزمان با حفظ نقش پناهگاه، در معرض تهدیدها و تزلزل قرار دارد. در سطح روان شناختی، اشعار با نمایش اضطراب های وجودی، احساس ناامنی همیشگی و بلوغ زودرس روانی، آسیب های روانی بر کودکان جنگ زده را برجسته می کنند. با این وجود، نشانه هایی از تاب آوری، رویاپردازی و امیدورزی در لابه لای سطور شعر مشاهده می شود که بیانگر سازوکارهای دفاعی روان و تمایل به بازسازی هویت فردی جمعی است. یافته های این پژوهش بیانگر آن است که «عصافیر بلا اجنحه» فراتر از یک متن ادبی، سندی از روان زخم نسلی است که در دل رنج، با رویای پرواز و بازگشت هویت خود را حفظ می کند. در نهایت، این تحقیق منجر به این نتیجه شد که آثار ادبی از این دست نه تنها آینه تحولات روحی و اجتماعی جوامع بحران زده اند، بلکه می توانند زمینه ساز پالایش روان و تقویت پیوندهای اجتماعی و امیدآفرینی باشند.

کلیدواژه ها:

عصافیر بلا اجنحه ، تحلیل جامعه شناختی ، تحلیل روان شناختی ، ادبیات مقاومت ، شعر کودکانه فلسطین