تحلیل جامعه شناختی و روانشناختی رمان «اللص و الکلاب » از نجیب محفوظ

چکیده محمد صالح شریفی ، هدیه مهنی رمان «اللص و الکلاب» نوشته نجیب محفوظ، یکی از تاثیرگذارترین آثار ادبیات معاصر عرب است که با نگاهی عمیق و چندلایه به بحران های انسانی و اجتماعی در مصر می نگرد. این پژوهش با هدف تحلیل جامعه شناختی و روانشناختی این رمان، تلاش دارد تا از منظرهای مختلف، زیست جهان شخصیت اصلی داستان یعنی سعید مهران را بررسی کند. برای این منظور، ابتدا ساختار اجتماعی و نظام ارزشی جامعه مصر پس از انقلاب به تصویر کشیده شده و نقش بی عدالتی، فساد سیاسی و بحران اعتماد اجتماعی در شکل گیری سرنوشت شخصیت ها تبیین می گردد. از سوی دیگر، در سطح روانشناختی، واکنش های ذهنی و عاطفی سعید مهران در مواجهه با خیانت، طردشدگی و بی هویتی مورد واکاوی قرار گرفته است؛ عواملی که او را به سوی کنش های تند و انتقام جویانه سوق می دهد. روش تحقیق پژوهش، مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی و مطالعه منابع کتابخانه ای بوده است. نتایج نشان می دهد که رمان «اللص و الکلاب» علاوه بر بیان دشواری های فردی و بحران هویت، به خوبی تاثیر ساختارهای اجتماعی بر سرنوشت و روان انسان ها را به تصویر می کشد و با روایتی نمادین، نسبت به پیامدهای فروپاشی ارزش ها و نابسامانی های جامعه هشدار می دهد. این پژوهش تاکید دارد که تلفیق بین دیدگاه های جامعه شناسی و روانشناسی، کلید فهم عمیق تر چنین آثاری است و مورد مطالعه حاضر می تواند الگویی برای تحلیل سایر آثار اجتماعی-روانشناختی باشد. کلمات کلیدی:نجیب محفوظ؛ اللص و الکلاب؛ تحلیل جامعه شناختی؛ تحلیل روانشناختی؛ بحران هویت؛ بی عدالتی اجتماعی؛ انتقام؛ ۱-مقدمه رمان «اللص و الکلاب» (دزد و سگ ها) نوشته نجیب محفوظ، نویسنده برجسته مصری و برنده جایزه نوبل، یکی از مهم ترین آثار ادبیات معاصر عرب به شمار می رود. این رمان در پی انقلاب ۱۹۵۲ مصر نگاشته شد و آینه ای از تحولات اجتماعی، سیاسی و روانی جامعه مصر در دوره ای پرآشوب است. نجیب محفوظ با بهره گیری از سبک واقع گرایی اجتماعی و عناصر روان شناسانه، توانسته است تصویری عمیق از بحران هویت، احساس بیگانگی و سرخوردگی فردی و اجتماعی ارائه دهد. در این اثر، شخصیت اصلی داستان، سعید مهران، نمادی از انسان معاصر است که در مواجهه با بی عدالتی اجتماعی، خیانت نزدیکان و گسست های اخلاقی جامعه، به ورطه ی طغیان، انتقام و سرگشتگی کشیده می شود. رمان با روایت زندگی پر فراز و نشیب سعید، به واکاوی لایه های پنهان روان او و نیز تضادهای ساختاری جامعه می پردازد؛ جامعه ای که ارزش های سنتی، دستخوش تغییر و تزلزل شده اند و افراد در آن دچار بحران معنا و هویت هستند. پرداختن توامان به ابعاد

کلیدواژه ها:

نجیب محفوظ ، اللص و الکلاب ، تحلیل جامعه شناختی ، تحلیل روانشناختی ، بحران هویت ، بی عدالتی اجتماعی ، انتقام