بررسی تطبیقی جایگاه عقل در الهیات اسلامی و مسیحی

این مقاله به بررسی و مقایسه تطبیقی جایگاه و کارکرد «عقل» (ReasonReasonReason) در دو سنت بزرگ ابراهیمی، اسلام و مسیحیت، می پردازد. عقل به عنوان یکی از قوای بنیادین معرفت بشری، همواره در نسبت با «ایمان» و «وحی» مورد بحث و جدل الهی دانان و فلاسفه این دو دین بوده است. پژوهش حاضر با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مرور نظام مند منابع، نشان می دهد که گرچه هر دو سنت برای عقل ارزش قائل اند، اما در تعیین حدود، اعتبار و نسبت آن با وحی، تفاوت های چشمگیری دارند. در الهیات اسلامی، به ویژه در مکاتب معتزلی، شیعی و فلسفی، عقل به عنوان منبعی مستقل برای معرفت و کاشف حسن و قبح ذاتی افعال، جایگاهی برجسته دارد و به عنوان حجت باطنی در کنار حجت ظاهری (وحی) عمل می کند. در مقابل، الهیات مسیحی، به خصوص پس از آگوستین و بعدها در سنت پروتستانی، ضمن به رسمیت شناختن عقل در امور طبیعی، آن را به دلیل تاثیر «گناه نخستین»، در فهم امور الهی ناکارآمد یا دست کم نیازمند فیض و روشنایی وحی می داند. این مقاله با تحلیل دیدگاه های متفکران کلیدی دو طرف مانند ابن رشد و آکویناس، و غزالی و لوتر، به این نتیجه می رسد که درک این تفاوت ها برای فهم عمیق تر ساختار معرفت شناسی دینی و تسهیل گفتگوی بین الادیانی ضروری است.

کلیدواژه ها:

عقل ، ایمان ، وحی ، الهیات اسلامی ، الهیات مسیحی ، معرفت شناسی دینی ، فلسفه دین ، گفتگوی بین الادیانی.