ماهیت شرح صدر رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم)، در آیه «الم نشرح لک صدرک»؛ بر پایه روایات و تفاسیر فریقین

روایات شرح صدر جسمانی، سبب اختلاف بین مفسران فریقین و ابهام در معنای آیه مذکور شده است. غالبا مفسران، شرح صدر را تمثیلی از گستردگی سینه و کنایه از توسعه روح برای تلقی وحی و تبلیغ آن و تحمل ناملایمات در این راه دانسته اند؛ اما برخی از عالمان قرن هفتم، با استناد به روایت «شکافته شدن سینه رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) و شستشوی قلب و پر کردن آن از علم و ایمان»، شرح صدر جسمانی را پذیرفته اند. روایت مذکور ابتدا از قرن سوم، توسط عالمان اهل سنت؛ سپس در قرن چهارم، توسط مفسران شیعه، در کتاب های روایی و تفسیری، بدون اجتهاد ذکرشده است. برخی از عالمان اهل سنت در قرن هفتم، نهم و چهاردهم، شق صدر جسمانی را پذیرفته اند. در این پژوهش با روش تحلیلی تطبیقی، سیر تاریخی گونه شناسی اقوال ماهیت شرح صدر رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم)، از قرون اولیه تاکنون بررسی شد. آنچه در این جستار به دست آمد: به دلیل تعارض روایات ظنیه شق صدر و متهافت بودن آن از جهت زمان، مکان، جراحان و کیفیت شستن، با روایت صحیح شرح صدر روحانی، محکمات آیات قرآن، سیاق سوره مذکور، مصادیق معنایی بر اساس ترتیب نزول آیات دیگر شرح صدر و ادله عقلی، شق صدر جسمانی از اساس باطل است؛ زیرا افزون بر اینکه آنچه از شرح صدر، به ذهن متبادر می شود و در عرف به معنای شرح صدر روحانی، اطراد دارد، لازمه روایات شق صدر این است که از میان انبیاء الهی، قلب رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) هرچند سال آلوده شود تا به وسیله افرادی یا ملک، شست وشو داده شود که با توحید افعالی خداوند، آیه تطهیر و عصمت آن جناب منافات دارد.

کلیدواژه ها:

گونه شناسی ، شرح صدر ، شرح صدر جسمانی ، شرح صدر روحانی ، شق صدر رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم)