تاثیر دادرسی غیرحضوری بر فرآیند رسیدگی و حق دسترسی به عدالت در آیین دادرسی مدنی ایران

تحول در فناوری های نوین ارتباطی، دادرسی غیرحضوری را به یکی از مهم ترین چالش ها و فرصت های نظام های حقوقی معاصر بدل ساخته است؛ پدیده ای که ضمن بازتعریف مفهوم سنتی «دسترسی به عدالت»، موجب دگرگونی در اصول و ساختار آیین دادرسی مدنی گردیده است. این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی و انتقادی تاثیر دادرسی غیرحضوری بر فرآیند رسیدگی و حق بنیادین دسترسی به عدالت در نظام حقوقی ایران انجام شده است. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر داده های قانونی، رویه های قضائی، نظریات مشورتی، دکترین حقوقی و اسناد بین المللی است. یافته ها نشان می دهد که دادرسی غیرحضوری، اگرچه ظرفیت هایی برای تسریع دادرسی، کاهش هزینه ها و تسهیل حضور اصحاب دعوی فراهم نموده، اما در عین حال در صورت فقدان زیرساخت های فنی و نظارتی، تهدیدی برای اصولی چون تناظر، حق دفاع موثر، علنی بودن و تساوی سلاح ها محسوب می شود. از حیث نظری، دادرسی الکترونیکی می تواند با رعایت الزامات شکلی و ماهوی، در راستای تحقق عدالت قضائی حرکت کند؛ لیکن مستلزم بازنگری تقنینی، تدوین قوانین خاص، و طراحی مدل بومی دادرسی دیجیتال است. در پایان، راهکارهایی در حوزه تقنین، سیاست گذاری و اجرا برای نهادینه سازی دادرسی غیرحضوری در چارچوب موازین دادرسی منصفانه ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

دادرسی غیرحضوری ، دادرسی الکترونیکی ، عدالت قضایی ، فرآیند رسیدگی